Yermerkezli Kuram
Geocentric Theory
Tanım
Dünyanın evrenin durağan merkezi olduğunu ve tüm gök cisimlerinin onun etrafında döndüğünü öne süren antik kozmolojik model.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji laboratuvarında yürütülen 'benmerkezcilik' (egocentrism) deneylerinde, bireylerin kendi bakış açılarının evrensel ve mutlak doğru olduğunu varsayma eğilimini açıklamakta analoji olarak kullanılır; nasıl ki yermerkezli kuram fiziksel evrenin merkezine dünyayı yanlış konumlandırdıysa, bilişsel benmerkezcilik de zihinsel evrenin merkezine bireyin kendi öznel algısını yerleştirir.
Derin Analiz
Tarihsel olarak bilişsel bilim ve epistemoloji bağlamında insan merkezli (antroposentrik) algının evrensel ölçekteki ilk sistematik yansımasıdır. İskenderiyeli astronom Batlamyus (Ptolemaios) tarafından MS 2. yüzyılda matematiksel bir temele oturtulan bu model, gezegenlerin gökyüzündeki karmaşık geri hareketlerini (retrograd) açıklamak için 'sekizli çarklar' (episkiklop) sistemini kullanmıştır. Bilişsel açıdan, duyusal girdilerin (güneşin doğup batması) unvanlandırılmadan önceki ilkel tümevarımsal yanılsamasını temsil eder. Bilim tarihi boyunca gözlem ile dogmatik inancın çatıştığı en kritik eşiklerden biridir; Kopernik devrimi ile yıkılana dek yüzyıllarca insanlığın evrendeki konumunu epistemolojik olarak domine etmiştir.
Etimoloji
Yunanca 'geē' (dünya, yeryüzü) + 'kentron' (merkez) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiş, evrenin merkezine dünyayı koyan modeli ifade eden terim.
Karıştırmayın
Helyosentrik kuram (güneş merkezli model) ile karıştırılır; yermerkezli kuram dünyayı merkeze alırken, helyosentrik kuram güneşi merkeze alır.