Zaman Dışı Yaşam Olayları
Off-time Life Events
Tanım
Belirli bir popülasyonda yaşam döngüsünün tipik veya beklenmeyen bir noktasında ortaya çıkan yaşam olaylarıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Doktorasını henüz tamamlamış 24 yaşındaki bir bireyin ani bir kalp krizi geçirerek yoğun bakımda tedavi görmesi, biyolojik ve sosyal yaşam akışı açısından tipik olmayan, yani zaman dışı bir yaşam olayıdır.
Derin Analiz
Gelişim psikolojisinde, bireylerin yaşam yolu (life course) ve normatif yaş-dereceli geçişler (age-graded transitions) bağlamında incelenir. Toplumsal saat (social clock) hipotezine göre, toplumun belirli yaşam olayları (evlilik, emeklilik, çocuk sahibi olma veya ağır hastalıklar) için öngördüğü kronolojik yaş beklentileri vardır. Zaman dışı yaşam olayları, bu normatif beklentilerin dışında (örneğin erken çocukluk döneminde kanser tanısı veya ileri yaşta ebeveyn kaybı) gerçekleştiğinde bireyin baş etme mekanizmalarını zorlar, sosyal destek ağlarını zayıflatır ve akut ya da kronik stresör yükünü katlanarak artırır. Bu durum, bireyin gelişimsel yörüngesinde (developmental trajectory) uyum sorunlarına ve psikopatolojik risklerin tırmanmasına zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
İngilizce 'off-time' (zamanına uymayan, vakitsiz) ve 'life events' (yaşam olayları) kelimelerinin birleşiminden oluşan, gelişim psikolojisi terminolojisine kazandırılmış bir bileşik terimdir.
Karıştırmayın
Zamanında Yaşam Olayları (On-time life events) ile karıştırılır; aradaki temel fark, olayların toplumsal ve yaşsal normlarla uyumlu olup olmamasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Sosyal Saat
Sosyal Saat
Social Clock
Belirli bir kültürde okul, evlilik, ebeveynlik ve emeklilik gibi kritik yaşam olaylarının gerçekleşmesi beklenen yaş normlarını belirleyen kültürel zaman çizelgesidir.
İncele