Zihinsel Kurulum
Mental Set
Tanım
Bir bireyin, geçmiş deneyimlerde işe yaramış stratejileri yeni problemlere otomatik olarak uygulama veya belirli bir uyarıcıya geçici olarak bilişsel olarak hazır olma eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Matematik sınavında arka arkaya on soru boyunca çarpanlara ayırma yöntemiyle problem çözmüş bir öğrencinin, on birinci soruda çok daha basit bir sadeleştirme kuralı gerektiren bir soruyla karşılaşmasına rağmen inatla uzun çarpanlara ayırma yöntemini denemesi.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve yürütücü işlevler literatüründe zihinsel kurulum, bireyin bilişsel esnekliğini sınırlayabilen bir durumdur. Geçmişte başarı getirmiş bir problem çözme algoritmasının ya da davranışsal kalıbın, değişen çevresel koşullara veya farklı kural setlerine rağmen inatla uygulanması halidir. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, prefrontal korteksin (ön beyin bölgesi) sağladığı kural tutma kapasitesi ile bazal ganglionların otomatikleşmiş hareket/düşünce programları arasındaki etkileşimin bir ürünüdür. Kurulum aktifken, birey alternatif çözümleri görmezden gelir ve 'fonksiyonel sabitlik' (functional fixedness) tuzağına düşebilir. Görev değişimi (task switching) çalışmalarında, eski kurulumu söndürüp yenisini kurmanın yarattığı gecikme 'kurulum maliyeti' (switch cost) olarak adlandırılır.
Etimoloji
İngilizce 'mental' (zihinsel, Latin bilincine ait) ve 'set' (yerleştirmek, konumlandırmak, Eski İngilizce 'settan' kökeni) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Tarihsel köken olarak Würzburg Okulu'nun 'Aufgabe' (görev) ve 'bestimmende Tendezen' (belirleyici eğilim) kavramlarına ve Almanca 'Einstellung' (tutum, ayar) terimine dayanır.
Karıştırmayın
Fonksiyonel sabitlik (nesnelerin yalnızca tipik işlevleriyle algılanması) ve önyargı (genel tutumlar); zihinsel kurulum ise geçici bir problem çözme hazırlığı ve strateji saplantısıdır.