Zorlayıcı Davranış
Challenging Behavior
Tanım
Bireyin veya çevresindekilerin güvenliğini tehlikeye atan ya da eğitim, iş veya günlük yaşam hizmetlerine katılımını engelleyen, genellikle özel müdahale gerektiren davranış biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
12 yaşındaki otizm spektrum bozukluğu tanılı bir çocuğun, sınıftaki ani gürültü artışı ve duyusal yüklenme karşısında çığlık atması, eşyaları fırlatması ve odadan kaçmaya çalışması zorlayıcı davranış olarak sınıflandırılır. Klinik müdahalede cezalandırma yerine, çocuğun bu davranışı sergilemeden önce duyusal rahatlama talep edebileceği alternatif iletişim becerileri (Görsel Destekli İletişim Sistemleri) öğretilir.
Derin Analiz
Zorlayıcı davranış kavramı, özellikle gelişimsel yetersizlikleri, otizm spektrum bozukluğunu veya zihinsel engeli bulunan bireylerin toplumsal ve kurumsal entegrasyon süreçlerinde ele alınır. Klinik ve pedagojik pratikte bu davranışlar birer 'patoloji' olarak değil, bireyin karşılanmamış bir ihtiyacının, iletişim eksikliğinin ya da çevresel uyaranlarla başa çıkma kapasitesinin aşılmasının işlevsel birer göstergesi (iletişim biçimi) olarak incelenir. Uygulamalı Davranış Analizi (ABA) çerçevesinde; kaçış, talep etme, duyusal uyarı veya dikkat çekme gibi pekiştireç işlevleri üzerinden değerlendirilir. Nörobiyolojik düzeyde ise prefrontal korteksin dürtü kontrolü üzerindeki düzenleyici kapasitesinin sınırlılığı veya limbik sistemin hiperaktivitesi ile ilişkilendirilir.
Etimoloji
İngilizce 'challenge' (meydan okuma, zorluk) kelimesinden türetilen sıfat formu ile 'behavior' (davranış) kelimesinin birleşiminden oluşur; kökeni Eski Fransızca 'chaloigne' ve Latince 'calumnia' (iftira, iddia) sözcüklerine dayanır.
Karıştırmayın
Uyumsuz davranış (maladaptive behavior) terimi daha geniş bir yelpazeyi kapsarken, zorlayıcı davranış (challenging behavior) özellikle hizmet süreçlerini aksatan ve dışarıdan yoğun müdahale gerektiren spesifik durumlarda kullanılır.
Keşfetmeye Devam Edin
Uygulamalı Davranış Analizi
ABA
Öğrenme ilkelerini sistematik olarak uygulayarak sosyal açıdan anlamlı davranışları değiştirmeyi ve bu değişimin çevresel belirleyicilerini belgelendirmeyi amaçlayan bilimsel disiplindir.
Otizm Spektrum Bozukluğu
ASD
Okul öncesi dönemde ortaya çıkan; sosyal iletişim ve etkileşim alanlarında kalıcı yetersizlikler ile sınırlı ve tekrarlayıcı davranış örüntüleriyle karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur.