A-B Deseni
A-B Design
Tanım
Tek denekli araştırmalarda, müdahale öncesi temel çizgi (A fazı) ile müdahale sonrasındaki dönemi (B fazı) kıyaslayan en temel deneysel olmayan araştırma desenidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yaygın anksiyete bozukluğu tanısı alan bir danışanın seans içi kaygı düzeyini düşürmek için uygulanan bilişsel yeniden yapılandırma terapisi. Terapist, terapiye başlamadan önce (A fazı) danışanın günlük kaygı skorlarını 2 hafta boyunca ölçer. Ardından müdahaleye başlar (B fazı) ve aynı skorları 4 hafta boyunca kaydetmeye devam ederek iki faz arasındaki değişimi inceler.
Derin Analiz
A-B deseni, klinik psikoloji ve uygulamalı davranış analizinde bireysel danışan ilerlemesini izlemek için kullanılan temel bir metodolojidir. İlk faz olan 'A' (baseline/temel çizgi), herhangi bir müdahale uygulanmaksızın bağımlı değişkenin doğal seyrini ve kararlılığını saptamak için veri toplanan evredir. İkinci faz olan 'B' ise hedeflenen psikolojik veya davranışsal müdahalenin devreye sokulduğu ve aynı bağımlı değişkenin gözlemlendiği aşamadır. Metodolojik açıdan en büyük kısıtı, dışsal etkenlerin (tarihsel süreç, olgunlaşma vb.) kontrol edilememesi ve müdahalenin kesilip tekrar başlatılması (A-B-A veya A-B-A-B) gibi tersinir (reversal) manipülasyonlar içermediği için nedensellik bağı kuramamasıdır.
Etimoloji
Latince 'designare' (işaretlemek, planlamak) fiilinden türetilen 'design' sözcüğü ile tek denekli araştırmalardaki ardışık fazları simgeleyen 'A' ve 'B' harflerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
A-B-A deseni ve ön test-son test deseni. A-B-A deseninden temel farkı, tedavinin geri çekilerek etkinin tekrarlanabilirliğinin kanıtlanmaması ve dolayısıyla nedensellik kanıtı sunamamasıdır.