Anksiyete Hiyerarşisi
Anxiety Hierarchy
Tanım
Belirli bir bireyin odaklandığı kaygı kaynağı etrafında oluşturulan, en az tehdit ediciden en çok tehdit ediciye doğru derecelendirilmiş uyarıcılar dizisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Köpek fobisi olan bir danışan için oluşturulan hiyerarşi şu basamakları içerebilir: 1. Uzaktan bir köpek fotoğrafına bakmak, 2. Köpek videoları izlemek, 3. Tasmalı ve küçük bir köpeği parkta uzaktan gözlemlemek, 4. Aynı köpeğe birkaç metre yaklaşmak, 5. Köpeğin sahibinin yanında durmasına izin vermek, 6. Köpeğe dokunmak.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve davranışçı terapilerde, özellikle sistematik duyarsızlaştırma protokollerinin temel yapı taşını oluşturur. Joseph Wolpe’un klasik koşullanma ve karşılıklı inhibisyon ilkelerine dayanan bu süreç, korku uyandıran uyarıcıların kademeli olarak sunulmasıyla amigdala kaynaklı otomatize fizyolojik tepkilerin sönmesini (extinction) hedefler. Danışanın sübjektif rahatsızlık birimleri (SUDS - Subjective Units of Distress Scale) üzerinden puanladığı bu merdiven, terapötik maruz bırakma (exposure) seanslarının sistematik ve güvenli bir güven alanı içinde ilerlemesini sağlar.
Etimoloji
Latince 'anxietas' (darlık, boğulma hissi, endişe) ve Yunanca 'hierarchia' (kutsal liderlik, dereceli yönetim düzeni kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.)
Karıştırmayın
Maruz bırakma seansları (exposure sessions) ile sıklıkla karıştırılır; anksiyete hiyerarşisi bu seansların planlandığı dereceli listedir, maruz bırakma ise o listenin uygulandığı eylem sürecidir.