Aşırı Özgüllük
Hyperspecificity
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış 7 yaşındaki bir çocuk, tuvalet eğitimini evindeki mavi fayanslı banyoda tamamlamıştır. Çocuk, okul gezisinde gittiği müzenin beyaz fayanslı tuvaletini tamamen yabancı bir nesne veya alan olarak algılayıp kullanmayı reddetmekte, evindeki spesifik fiziksel koşulların varlığını zorunlu arzu etmektedir.
Derin Analiz
Aşırı özgüllük, bilişsel esneklik ve uyarıcı genellemesi süreçlerindeki birincil aksaklıkları işaret eder. Nörobiyolojik düzeyde, hipokampal-prefrontal devrelerin bağlamsal bilgiyi esnek bir şekilde entegre etme kapasitesindeki sınırlılıklarla ilişkilendirilir. Birey, edinilen davranışı belirli bir çevresel ipucu veya sabit bir bağlamla öyle katı bir şekilde mühürler ki, en ufak bir bağlamsal varyasyonda dahi bilişsel eşleme başarısız olur. Bu durum, özellikle amnezi sendromlarında ve otizm spektrum bozukluğunda (OSB) edinilmiş becerilerin transferini zorlaştıran temel bilişsel mekanizmalardan biridir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Uyarıcı genellemesi (stimulus generalization) ile karıştırılır; ancak genelleme, öğrenilen bir tepkinin benzer uyarıcılara aktarılabilmesini kapsarken, aşırı özgüllük bu aktarımın katı bir şekilde gerçekleşememesini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Uyarıcı Genellemesi
Uyarıcı Genellemesi
Stimulus Generalization
Klasik veya edimsel koşullanma sürecinde öğrenilen bir tepkinin, orijinal koşullu uyarıcıya benzer nitelikteki farklı uyarıcılara da verilmesi durumu.
İncele
Bilişsel Esneklik
Bilişsel Esneklik
Cognitive Flexibility / Cognitive Plasticity
🔹 1. (cognitive flexibility): Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir. 🔹 2. (cognitive plasticity): Öğrenme ve hafıza gibi zihinsel süreçlerin, deneyim ve pratikler yoluyla değişme ve gelişme kapasitesi.
İncele