Atipik Psikoz
Atypical Psychosis
Tanım
Belirli bir psikotik bozukluğun tanı kriterlerini tam olarak karşılamayan, çeşitli psikotik semptomları içeren klinik durumların genel adıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi dört yaşında bir üniversite öğrencisi, son üç haftadır zaman zaman işitsel algı bozuklukları yaşadığını ve çevresindekilerin kendisine karşı komplo kurduğuna dair sarsılmaz inançlar taşıdığını bildirerek kliniğe başvurur. Ancak semptomlar şizofreni için gereken altı aylık süre kriterini karşılamaz, kısa psikotik bozukluk için ise tetikleyici bir çevresel stresör saptanamaz. Klinik kurul, bu heterojen tabloyu atipik psikoz olarak kodlayarak hastayı yakından takip altındadır.
Derin Analiz
Atipik psikoz, nosolojik olarak belirli bir kategoriye (örneğin şizofreni veya breiter psikotik bozukluk) tam olarak oturtulamayan ancak gerçeği değerlendirme yetisinin bozulduğu tabloları tanımlar. Klinik pratikte, semptomların heterojenliği, sürenin yetersizliği veya tablonun silik seyretmesi nedeniyle spesifik bir tanı konulamadığı durumlarda ara form veya dışlama tanısı olarak karşımıza çıkar. Nörobiyolojik düzeyde, dopaminerjik veya glutamaterjik devrelerdeki aksaklıkların henüz tam form kazanmamış bir ekspresyonu olarak değerlendirilebilir. Güncel nosolojide (DSM-5) bu durum genellikle 'Başka Türlü Adlandırılamayan Şizofreni Spektrumu ve Diğer Psikotik Bozukluklar' çatısı altında ele alınmaktadır.
Etimoloji
Yunanca 'a-' [olumsuzluk öneki] + 'typos' [tip, model] birleşimiyle oluşan atipik sözcüğü ile Yunanca 'psykhē' [ruh, zihin] ve '-osis' [durum, anormal süreç] köklerinin birleşimidir.
Karıştırmayın
Şizofreni (kronisite ve spesifik negatif semptom kriterleriyle ayrılır) ve Kısa Psikotik Bozukluk (belirli bir tetikleyiciye bağlı ve 1 aydan kısa süren tablolarla ayrılır).