Ayna Benlik
Looking-glass Self
Tanım
Bireyin benlik algısının, diğer insanların kendisi hakkında sahip oldukları izlenimleri, tepkileri ve yargıları içselleştirmesi yoluyla şekillenmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Akademik sunum yapan bir yüksek lisans öğrencisinin, jüri üyelerinin yüzündeki eleştirel ifadeleri ve mimiği yanlışlıkla kendi yetersizliğinin mutlak bir kanıtı olarak yorumlaması ve sunum sonrasında öz-yeterlik algısının kalıcı olarak düşmesi ayna benlik mekanizmasının tipik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Sembolik etkileşimcilik ekolünün temel taşlarından biri olan ayna benlik, bireyin kimlik inşasının izole bir zihinsel süreç olmadığını, aksine tamamen sosyal bir ayna etkisiyle gerçekleştiğini savunur. Süreç üç temel aşamadan meydana gelir: İlk olarak birey, başkalarının gözündeki kendi dış görünüşünü veya davranışını hayal eder. İkinci aşamada, başkalarının bu imajı nasıl değerlendirdiğini yorumlar (örneğin; 'beni zeki buluyorlar' veya 'yetersiz olduğumu düşünüyorlar'). Son aşamada ise bu algılanan tepkilere dayanarak gurur, utanç veya öz-güven gibi benlik duyguları geliştirir. Nörobiyolojik ve sosyal bilişsel düzeyde bu durum, zihin kuramı (theory of mind) ve ayna nöron sistemlerinin, başkalarının zihinsel durumlarını simüle etme kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
İngilizce 'looking-glass' (ayna) ve 'self' (benlik) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Charles Horton Cooley tarafından 1902 yılında 'Human Nature and the Social Order' adlı eserinde sosyolojik ve psikolojik bir metafor olarak literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Öz-saygı (self-esteem) ile sıklıkla karıştırılır; öz-saygı genel bir öz-değer değerlendirmesiyken, ayna benlik bu değerin başkalarının gözündeki yansımalar aracılığıyla nasıl yapımlandığını inceleyen dinamik bir süreçtir.