Başarı Hedefi Teorisi
Achievement Goal Theory
Tanım
Bireylerin başarı ortamlarında yetenek algılarını ve motivasyon biçimlerini, görev odaklı ve ego odaklı olmak üzere iki temel hedef yönelimi üzerinden inceleyen kuramsal çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
Lise matematik dersinde iki öğrenci ele alalım. Görev odaklı olan birinci öğrenci, zor bir problemin çözümünü bulduğunda kişisel olarak tatmin olur ve sürece odaklanır. Ego odaklı olan ikinci öğrenci ise sınıfta soruyu çözen ilk kişi olarak akranlarının takdirini kazanmayı ve öğretmenin gözünde en zeki öğrenci olmayı hedefler; başarısızlık durumunda ise anksiyete ve motivasyon kaybı yaşama olasılığı çok daha yüksektir.
Derin Analiz
Eğitim ve spor psikolojisinin kesişim kümesinde şekillenen bu kuram, bireyin başarı durumlarında yöneldiği amaçların, onun bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerini doğrudan biçimlendirdiğini öne sürer. Görev odaklı (ustalık) yönelime sahip bireyler, becerilerini geliştirmeye, öğrenmeye ve görevin gerekliliklerini ustalıkla yerine getirmeye odaklanırken; başarıyı öz-referanslı kriterlerle değerlendirirler. Ego odaklı (performans) yönelimde ise bireyler, yeteneklerini başkalarıyla kıyaslayarak kanıtlama, başkalarını geçme veya daha az çabayla üstün performans gösterme amacı güderler. Nörobiyolojik düzeyde bu yönelimler, dorsal ve ventral dikkat ağları ile ödül/ceza devrelerinin (striatum ve prefrontal korteks ekseni) bireyin başarı bağlamını nasıl yorumladığına bağlı olarak farklı aktivasyon kalıpları sergilemesiyle ilişkilendirilir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Öz-yeterlilik (self-efficacy) teorisi ile sıkça karıştırılır. Öz-yeterlilik bireyin belirli bir görevi başarma kapasitesine olan inancını (yapabilirim inancı) ifade ederken; başarı hedefi teorisi, bireyin o başarıyı hangi amaçla ve nasıl tanımladığına (neden yapıyorum?) odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Görev Yönelimi
Görev Yönelimi
Task Orientation
Bireyin performansını dışsal kıyaslamalardan ziyade bir görevi öğrenme, tamamlama ve kişisel ustalık kazanma süreçlerine odaklayan motivasyonel yönelimdir.
İncele
Ego Yönelimi
Ego Yönelimi
Ego Orientation
Bireyin başarıyı başkalarını geçmek, üstün statü elde etmek veya rekabette kazanmak gibi dışsal ve kıyaslayıcı ölçütlere dayandırdığı motivasyonel odaktır.
İncele
Öz Belirleme Teorisi
Öz Belirleme Teorisi
Self-determination Theory
İnsan davranışının dışsal denetim odaklarından otonom ve içsel motivasyona uzanan bir süreklilik izlediğini savunan, bireyin özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik temel psikolojik ihtiyaçlarına odaklanan makro bir motivasyon ve kişilik kuramıdır.
İncele