Öz Belirleme Teorisi
Self-determination Theory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, kronik depresyon tanısı alan bir danışanın iş yerinde sadece yöneticisinin baskısından (dışsal motivasyon) ötürü değil, mesleki tatmin ve kişisel değerleri doğrultusunda (içsel motivasyon) hareket etmesini sağlamak amacıyla uygulanan psikoterapi seansları; danışanın özerklik duygusunu yeniden kazanmasına ve semptomlarının azalmasına aracı olur.
Derin Analiz
Edward L. Deci ve Richard M. Ryan tarafından geliştirilen Öz Belirleme Teorisi (ÖBT), insan ajansının (agency) ve psikolojik büyümenin doğasını inceler. Kuram, motivasyonun homojen olmadığını, amotivasyon, dışsal motivasyon ve içsel motivasyon arasında dinamik bir tayf oluşturduğunu öne sürer. Bireylerin psikolojik sağlığını, esenliğini (well-being) ve optimal işlevselliğini sürdürebilmesi için üç evrensel ve konjenital psikolojik ihtiyacın doyurulması zorunludur: 1) Özerklik (kendi eylemlerinin inisiyatifi sahibi olma hissi), 2) Yetkinlik (çevrede etkili bir şekilde ustalaşma becerisi) ve 3) İlişkisellik (başkalarıyla anlamlı bağlar kurma ve ait olma hissi. Dışsal ödüllerin aşırı kullanımı (aşırı haklı çıkarma etkisi), içsel motivasyonu baltalayarak otonomiyi zedeleyebilir ve klinik düzeyde yabancılaşma ve psikolojik patolojilere zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
İngilizce 'self' (öz, kendi) ve 'determination' (belirleme, karar verme, irade) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; kökeni Latince 'determinare' (sınırlarını çizmek, belirlemek) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Dışsal motivasyon (sadece ödül/ceza eksenli davranış düzenlemesi) ile sıklıkla karıştırılır; ÖBT bu ikisini zıt kutuplar olarak değil, otonominin içselleştirilmesi süreciyle birbirine bağlı bir süreklilik olarak ele alır.
Keşfetmeye Devam Edin
Özerklik
Özerklik
Autonomy
Bireyin, grubun veya toplumun dışsal baskılardan bağımsız olarak kendi kararlarını alabilmesi, kendini yönetebilmesi ve eylemlerini kendi içsel değerleriyle belirlemesi durumu.
İncele
Yetkinlik
Yetkinlik
Competence
Bireyin yaşamı üzerinde kontrol kurabilme, çevresel taleplerle etkili bir şekilde başa çıkabilme ve belirli görevleri yerine getirme kapasitesi.
İncele
İlişkisellik
İlişkisellik
Relatedness
Bireyin diğer insanlarla kurduğu, genellikle şefkat, güven ve kişisel güvenlik duygularıyla pekişen bağ ve aidiyet hissi.
İncele