Bilinçli Farkındalık Temelli Bilişsel Terapi
Mindfulness-based Cognitive Therapy
Tanım
Bilinçli farkındalık meditasyon uygulamalarını bilişsel terapi teknikleriyle birleştirerek ruminatif düşünce süreçlerini kesintiye uğratan ve özellikle depresyon nüksünü önlemede kullanılan yapılandırılmış, kanıta dayalı bir psikoterapi yaklaşımıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Geçmişte iki kez majör depresyon geçirmiş 42ındaki bir danışan, iş yerindeki küçük bir hatayı 'Ben tamamen başarısız bir insanım' biçiminde otomatik bir felaketleştirme döngüsüyle ele almaktadır. Terapist eşliğinde yürütülen 8 haftalık MBCT protokolünde danışana, bu düşünceleri değiştirmeye çalışmak yerine onları zihinsel olaylar olarak ('Bunlar sadece birer düşüncedir, gerçek değil') yargılamadan izleme becerisi kazandırılır. 'Üzüntü inisiyatifli' ruminatif döngünün erken evresinde farkındalık geliştirilerek depresif epizodun nüks etmesi engellenir.
Derin Analiz
Bilinçli Farkındalık Temelli Bilişsel Terapi (MBCT), Jon Kabat-Zinn’in Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma (MBSR) programının bilişsel davranışçı terapi (CBT) prensipleriyle entegre edilmesiyle Philip Barnard, John D. Teasdale ve Zindel Segal tarafından geliştirilmiştir. Temel mekanizması, bireylerin otomatik pilot modundan çıkarak olumsuz düşünce kalıpları ve duygu durumları arasındaki ilişkiyi meta-farkındalık düzeyinde gözlemleyebilmesini sağlamaktır. Nörobiyolojik düzeyde; anterior singulat korteks ve prefrontal korteks üzerindeki regülasyon kapasitesini artırırken, amigdalanın hiperreaktivitesini modüle eder. DSM-5 bağlamında özellikle majör depresif bozukluğun remisyon sonrası nükslerinin (relapse) önlenmesinde farmakoterapiye eşdeğer klinik etkinlik gösterdiği ampirik olarak kanıtlanmıştır.
Etimoloji
İngilizce 'mindfulness' (zihin doluluğu/bilinçli farkındalık, Pali dilindeki 'sati' kavramının karşılığı) + 'based' (temelli) + Latince 'cognitio' (bilmek/anlamak) ve Yunanca 'therapeia' (iyileştirme/bakım) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Klasik Bilişsel Davranışçı Terapi (CBT) ile sıklıkla karıştırılır; ancak CBT düşüncelerin içeriğini değiştirmeye ve rasyonel olmayan inançları yeniden yapılandırmaya odaklanırken, MBCT düşüncelerin içeriğiyle değil, onlarla kurulan ilişki biçimiyle (decentering / merkeziyetsizleşme) ilgilenir.