Bilişsel Karmaşıklık Ve Kontrol Kuramı
Cognitive Complexity And Control Theory (CCC Theory)
Tanım
Kural takip etme ve problem çözme becerilerinin, çocuğun bilinçli farkındalık ve öz-denetim kapasitesinin gelişimiyle yaşa bağlı olarak evrildiğini savunan gelişimsel kuram.
Örnek Vaka / Uygulama
Boyutsal Değişim Kart Sıralama Testi'nde (Dimensional Change Card Sort - DCCS) 3 yaşındaki bir çocuğa önce kartları şekillerine göre (örneğin elmalar bir kutuya, çiçekler başka bir kutuya) ayırması söylenir ve başarılı olur. Kural 'renge göre ayır' olarak değiştirildiğinde, çocuk doğru bilmesine rağmen eski kuralı inhibe edemez ve kartları önceki kurala göre sıralamaya devam eder. CCC Kuramı'na göre bu durum, çocuğun yeni kuralı formüle etme veya hatırlayamamasından değil, kural karmaşıklığı ile bilişsel kontrolü entegre edememesinden kaynaklanır.
Derin Analiz
Philip D. Zelazo ve Douglas Frye tarafından geliştirilen bu kuram, çocukların gelişim süreçlerinde karmaşık kural sistemlerini formüle etme ve uygulama kapasitelerini yürütücü işlevler ekseninde inceler. Kuramın temel hipotezi, çocukların yaşları ilerledikçe daha çok sayıda ve birbiriyle çelişen kuralı eşzamanlı olarak işleme koyabilme (bilişsel karmaşıklık) ve bu kuralları davranışa dönüştürürken içsel bir denetim mekanizması işletme (kontrol) yetkinliği kazandığıdır. Örneğin, 3 yaşındaki bir çocuk genellikle tek boyutlu bir kuralı uygulayabilirken (örn: nesneleri sadece renge göre ayırmak), 4 yaşına geldiklerinde aynı nesneleri hem renk hem şekil gibi iki farklı kural setine göre esnek bir şekilde kategorize edebilirler. Bu ilerleme, prefrontal korteksin maturasyonu ve üstbilişsel farkındalığın (metacognitive awareness) eşzamanlı gelişimi ile doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilme/idrak etme] + 'complexus' [birlik/örülmüş] ve Fransızca/Latince 'controlo' [denetim altında tutma] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Jean Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı'ndaki 'korunum' ve 'merkezleme' kavramlarıyla karıştırılabilir; ancak Piaget yapısal ve genel aşamalara odaklanırken, CCC kuramı spesifik kural temsili, yürütücü işlevler ve prefrontal olgunlaşmanın görev bazlı dinamiklerine odaklanır.