Birincil Faktör
First-order Factor
Tanım
Faktör analizinde, doğrudan gözlenen değişkenler arasındaki korelasyon matrisinden elde edilen gizli değişkenler.
Örnek Vaka / Uygulama
Beş Faktörlü Kişilik Envanteri'ni analiz eden bir araştırmacı, 'kaygı', 'depresyon' ve 'öz-bilinç' alt boyutlarını oluşturan maddelerin ortak varyansını incelediğinde, bu maddelerin doğrudan arkasındaki 'Nevrotisizm' gizli değişkenini birincil faktör olarak elde eder.
Derin Analiz
Çok değişkenli istatistiksel analizlerde ve psikometride birincil faktör, doğrudan ölçülebilen manifest (gözlenen) değişkenlerin varyansını açıklamak amacıyla türetilen temel latent (gizli) yapıdır. Açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizinin ilk aşamasında, anket maddeleri veya test skorları arasındaki ortak varyansın modellenmesiyle ortaya çıkar. Bu faktörler, ikinci derece (second-order) faktörlerin aksine, doğrudan veri setindeki hammaddelerle (gözlenen değişkenlerle) muhataptır. Eğer bu birincil faktörler kendi aralarında anlamlı ve yüksek düzeyde bir korelasyon sergilerse, bu korelasyonlar matrisi üzerinden daha üst düzey yapıları temsil eden ikinci derece faktörlerin hesaplanmasına zemin hazırlar.
Etimoloji
Latince 'primus' (ilk, başlıca) kökünden türetilen 'first-order' (birinci derece) ve Latince 'facere' (yapmak, oluşturmak) fiilinden gelen 'factor' (etken, faktör) kelimelerinin birleşimi.
Karıştırmayın
İkinci derece faktör (second-order factor) ile karıştırılır; birinci derece faktörler gözlenen değişkenlerden türetilirken, ikinci derece faktörler bu birinci derece faktörlerin kendi arasındaki ilişkilerden türetilir.