Değişen Ölçüt Deseni
Changing-criterion Design
Tanım
Hedef davranışın miktarında aşamalı ve kademeli değişiklikler yapmayı amaçlayan, müdahalenin geri çekilmesini gerektirmeyen tek denekli bir deneysel araştırma modelidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Günlük kafein tüketimini azaltmak isteyen bir araştırmacı, katılımcının başlangıçta günde ortalama 6 fincan kahve içtiğini saptar. Değişen-ölçüt deseninde dört ayrı tedavi fazı uygulanır: Birinci fazda üst sınır günlük 5 fincana, ikinci fazda 4 fincana, üçüncü fazda 3 fincana ve son fazda 2 fincana düşürülür. Katılımcının davranışı her yeni eşikte kararlı bir seyir izlediğinde bir sonraki alt sınıra geçilir.
Derin Analiz
Uygulamalı davranış analizi (ABA) literatüründe sıklıkla kullanılan değişen-ölçüt deseni, başlangıç düzeyi evresini takiben, hedeflenen davranışın başarı ölçütünün kademeli olarak değiştirildiği ardışık fazlardan oluşur. Her bir fazda katılımcının davranışı kararlılık kazandığında, ölçüt bir sonraki aşamaya taşınır. Bu desenin temel mekanik üstünlüğü, geleneksel A-B-A/B tersine çevirme desenlerinde olduğu gibi etkili bir tedavinin etik dışı bir şekilde geri çekilmesini zorunlu kılmaması veya çoklu başlama vuruşu (multiple baseline) desenlerindeki gibi birden fazla katılımcı ya da ortam eşzamanlılığı gerektirmemesidir. Denetim, davranışın kademeli ölçüt değişikliklerini yakından ve eşzamanlı olarak takip etmesiyle sağlanır; bu da nedensellik bağını istatistiksel olmaktan ziyade görsel analizle doğrular.
Etimoloji
İngilizce 'changing' (değişen) ve 'criterion' (ölçüt, standart, Yunanca 'kritērion' [karar verme aracı]) sözcükleri ile Latince 'designare' (işaretlemek, tasarlamak) kökünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Çoklu başlama vuruşu (multiple baseline) deseni ve tersine çevirme (A-B-A/B) deseni ile karıştırılır. Temel ayırt edici fark, değişen-ölçüt deseninin tedaviyi geri çekmeden veya farklı deneklere eşzamanlı uygulamadan, tek bir davranışın hedef miktarını basamaklı olarak değiştirmesidir.