Diyet Yapma
Dieting
Tanım
Kilo verme veya sağlığı iyileştirme amacıyla tüketilen yiyecek türlerinin ve miktarlarının bilinçli olarak kısıtlanması.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi sekiz yaşında bir danışan, sosyal medyadaki zayıflama akımlarından etkilenerek karbonhidratları tamamen kestiği katı bir diyet programına başlar. İlk haftalarda kilo versePro da, üçüncü haftadan itibaren yoğun bir zihinsel meşguliyet (sürekli yemek düşünme), halsizlik ve akşam saatlerinde irade kırılması yaşayarak kontrolsüz bir şekilde yüksek kalorili gıdalar tüketmeye başlar ve ardından suçluluk hisseder.
Derin Analiz
Diyet yapma davranışı, enerji homeostazisi ve bilişsel kontrol arasındaki karmaşık etkileşimin bir ürünüdür. Bilişsel ve klinik psikoloji bağlamında, bu süreç sıklıkla 'restraint theory' (kısıtlama teorisi) çerçevesinde incelenir. Bireyin açlık ve tokluk fizyolojik sinyallerini bastırarak harici kurallara (kalori sayımı, makro besin yasakları) göre beslenmesi, prefrontal korteksin yoğun inhibe edici çabasını gerektirir. Sürekli kısıtlamanın getirdiği metabolik adaptasyon ve kortizol artışı, bir süre sonra 'disinhibisyon' (kontrol kaybı) adı verilen aşırı yeme ataklarına (binge eating) zemin hazırlayabilir. Bu yönüyle diyet yapma, yeme bozukluklarının (özellikle anorksiya nervoza ve bulimiya nervoza) gelişiminde en güçlü çevresel ve davranışsal tetikleyicilerden biridir.
Etimoloji
Yunanca 'diaita' (yaşam biçimi, yaşama düzeni) sözcüğünden Latinceye 'diaeta' ve Eski Fransızcaya 'diete' olarak geçmiştir; modern dönemde kalori veya besin kısıtlaması pratiklerini ifade edecek şekilde daralmıştır.
Karıştırmayın
Sağlıklı beslenme (healthy eating) ile sıklıkla karıştırılır. Sağlıklı beslenme sürdürülebilir, esnek ve besin çeşitliliğini hedeflerken; diyet yapma (dieting) genellikle kalori kısıtlaması, gıda yasakları ve katı bilişsel kurallar içerir.