Duyusal Ön Koşullanma
Sensory Preconditioning
Tanım
İki nötr uyarıcının önceden eşleştirilmesi ve ardından bunlardan birinin koşulsuz uyarıcıyla ilişkilendirilmesi sonucu, diğer nötr uyarıcının da benzer bir tepki açığa çıkarması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir araştırmada deneğe art arda bir ton sesi (NS1) ve bir çakar ışık (NS2) verilir. Bu aşamada ikisinin de fizyolojik bir anlamı yoktur. İkinci aşamada ise ışık (NS2), korku tepkisi yaratan hafif bir elektrik akımıyla (US) defalarca eşleştirilir. Deneyin sonunda denek, elektrik akımını hiç görmediği sadece ton sesiyle (NS1) karşılaştığında dahi korku ve irkilme tepkisi gösterir.
Derin Analiz
Duyusal ön koşullanma, klasik koşullanmanın görünürdeki sınırlarını aşarak organizmanın iki nötr uyarıcı (NS1 ve NS2) arasındaki ilişkisel öğrenmeyi, bu uyarıcılardan biri biyolojik olarak anlamlı bir uyarıcıyla (US) eşleştirilmeden önce bile gerçekleştirebildiğini kanıtlar. Süreç iki aşamadan oluşur: İlk aşamada, örneğin bir ışık ve bir ses (NS1 ve NS2) ardışık veya eş zamanlı olarak verilir ve aralarında bilişsel/bölgesel bir bağlantı kurulur. İkinci aşamada, sadece ışık (NS1) bir gıda veya şok gibi koşulsuz bir uyarıcıyla (US) eşleştirilerek klasik koşullanmaya tabi tutulur. Eğer daha önce US ile hiç eşleşmemiş olan ses (NS2) tek başına sunulduğunda bir koşullu tepki (CR) üretirse, duyusal ön koşullanmanın gerçekleştiği kabul edilir. Bu paradigma, beynin hippokampal ve kortikal ağlar üzerinden deneyimler arası dolaylı (iki aşamalı) ilişkisel ağlar kurma kapasitesini ve örtük bellek sistemlerinin karmaşıklığını ortaya koyar.
Etimoloji
Latince 'sensus' [duyu, algı] ve prae- [öncesi] ile conditio [şartlanma, durum] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İkinci derece koşullanma (second-order conditioning) ile sıklıkla karıştırılır. İkinci derece koşullanmada önce NS1, US ile eşleştirilip koşullandırılır, ardından ikinci bir NS, bu birinci derece koşullu uyarıcıyla eşleştirilir. Duyusal ön koşullanmada ise sıra tam tersidir: İki NS, henüz ortada hiç US yokken kendi aralarında eşleştirilir.
Keşfetmeye Devam Edin
İlişkisel Öğrenme
İlişkisel Öğrenme
Relational Learning
Organizmanın uyarıcıların mutlak fiziksel özelliklerinden ziyade, aralarındaki bağıntısal ve göreceli özelliklere (örneğin daha büyük, daha koyu) dayanarak ayırt etmeyi öğrenmesi.
İncele