Engellilik
Disability
Tanım
Bireyin temel yaşam aktivitelerinde işlevselliğini önemli ölçüde kısıtlayan kalıcı fiziksel, duyusal veya zihinsel bozukluk durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
42 yaşında geçirdiği serebrovasküler olay (inme) sonrasında sağ hemipleji (vücudun sağ tarafında felç) gelişen bir bireyin, mesleki görevlerini yerine getirememesi ve bağımsız giyinme, yemek yeme gibi günlük yaşam aktivitelerinde zorlanması klinik olarak motor temelli engellilik tablosuna örnektir.
Derin Analiz
Engellilik kavramı, modern klinik psikoloji ve halk sağlığında yalnızca tıbbi bir patoloji olarak değil, biyo-psiko-sosyal bir model çerçevesinde ele alınır. Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) Uluslararası İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlık Sınıflandırması (ICF) uyarınca bu durum, bireyin bedensel yapısı ile çevresel faktörler arasındaki etkileşimin bir sonucudur. Öz bakım, iletişim, hareketlilik ve mesleki katılım gibi merkezi yaşam alanlarında yaşanan kısıtlanmalar; nörogelişimsel bozukluklar, travmatik beyin yaralanmaları, kronik somatik rahatsızlıklar veya duyusal kayıplar zemininde gelişebilir. Klinik değerlendirmede, bireyin adapte olma kapasitesi (rezilyans) ve çevresel engellerin (fiziksel ve tutumsal) işlevsellik üzerindeki modere edici rolleri eş zamanlı olarak incelenir.
Etimoloji
Latince 'dis-' (olumsuzluk, yoksunluk) öneki ile 'habilis' (becerikli, elverişli, uygun) sıfatından türetilen Late Latin 'habilitare' fiilinin olumsuz türevidir.
Karıştırmayın
Engellilik (disability), tıbbi bir eksiklik veya bozukluğun (impairment) bireyin toplumsal rollerindeki yansımasıdır; genellikle yasal ve sosyal dezavantajları ifade eden 'handicap' kavramından ve yapısal engellerin yarattığı dışlanmadan farklıdır.