Eşleşme Yasası (Matching Law) | Psikoloji Sözlüğüm

Tanım

Edimsel koşullanmada, birden fazla pekiştireç seçeneği mevcut olduğunda, organizmanın verdiği tepkilerin oranının bu seçeneklerden elde edilen pekiştirme oranına doğrudan uyum sağladığını belirten nicel yasa.

Örnek Vaka / Uygulama

Günlük hayatta sosyal medya platformları arasında geçiş yapan bir kullanıcının davranışı eşleşme yasasına mükemmel bir örnek teşkil eder. Kullanıcı, Instagram'da bildirim alma (pekiştirme) oranının, X (Twitter) platformuna göre üç kat daha fazla olduğunu fark ettiğinde, zamanının ve etkileşimlerinin yaklaşık %75'ini Instagram'a, %25'ini ise X'e yönlendirir. Eğer harcadığı zaman tam olarak bu oranla örtüşüyorsa kusursuz eşleşme; platformlar arası geçiş maliyeti nedeniyle bu oranın altında kalıyorsa undermatching (eksik eşleşme) gözlemlenir.

Derin Analiz

Richard J. Herrnstein tarafından 1961 yılında güvercinlerle yapılan operant deneyler temelinde formüle edilen eşleşme yasası, davranışsal ekonominin ve nicel öğrenme teorilerinin temel taşlarından biridir. Matematiksel olarak, bir alternatife verilen tepki oranının toplam tepki oranına oranı, o alternatiften alınan pekiştirme oranının toplam pekiştirme oranına oranına eşittir (R₁ / (R₁ + R₂) = r₁ / (r₁ + r₂)). Bu yasa, organizmaların kaynak dağılımını optimize etme eğilimini açıklar. Teorinin sapma gösterdiği durumlar, bireyin pekiştireçlere karşı duyarlılığındaki farklılıkları (undermatching veya overmatching) ya da seçenekler arası geçiş maliyetlerini (bias) ortaya koyarak bilişsel süreçlerin ve karar mekanizmalarının matematiksel modellenmesine olanak tanır.

Etimoloji

İngilizce 'match' (uyum sağlamak, denk gelmek) ve 'law' (yasa, kural) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; kökeni Eski İngilizce ve Cermen dil ailesindeki 'maecg' (benzer, eş) sözcüğüne dayanır.

Karıştırmayın

Edimsel koşullanmadaki temel pekiştirme tarifeleri (fixed-ratio veya variable-interval) ile sıkça karıştırılır. Tarifeler tek bir davranışın zamanlamasını veya miktarını incelerken, eşleşme yasası eşzamanlı olarak sunulan iki veya daha fazla bağımsız alternatif arasındaki davranışsal tercihin nicel dağılımını inceler.