Evrimsel Gelişim Psikolojisi
Evolutionary Developmental Psychology
Tanım
Darwinci evrim ilkelerinin, özellikle doğal seçilimin, insan gelişimini ve çocukluk dönemi bilişsel-sosyal yetkinliklerini nasıl şekillendirdiğini inceleyen disiplinler arası yaklaşımdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir okul öncesi çocuğunun akranlarıyla oynadığı hayali oyunlar sırasında sergilediği karmaşık sosyal müzakere becerileri, sadece bir eğlence değil; evrimsel süreçte grup içi hiyerarşiyi öğrenme, ittifak kurma ve sosyal biliş kapasitesini yerel ekolojik koşullara göre kalibre etme işlevi gören ontogenetik bir adaptasyon olarak gözlemlenir.
Derin Analiz
Evrimsel Gelişim Psikolojisi, ontogeni (bireysel gelişim) ile filogeni (türün evrimsel tarihi) arasındaki dinamik köprüyü kurar. David Bjorklund ve Anthony D. Pellegrini tarafından 2002 yılında temelleri atılan bu yaklaşım, çocukların davranış ve zihin yapılarının yalnızca ilerideki yetişkinliğe hazırlık geçici evreler olmadığını, aksine o anki çevresel koşullara uyum sağlamak üzere doğal seçilimden geçmiş işlevsel mekanizmalar barındırdığını savunur. Epigenetik süreçler ve gen-çevre etkileşimleri, insan yavrusunun nörobiyolojik esnekliğini ve yerel ekolojik koşullara adaptasyon kapasitesini belirleyen temel motor güçler olarak incelenir. Ontogenetik adaptasyonlar, çocukluk evresinin kendine has evrimsel avantajlarını açıklar.
Etimoloji
İngilizce 'evolution' (Latince 'evolutio' [açılma, gelişme], 'ex-' [dışarı] + 'volvere' [yuvarlamak]), 'development' (Fransızca 'développer' [geliştirmek, açığa çıkarmak]) ve Yunanca 'psyche' [ruh, zihin] + 'logia' [bilim] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Klasik Gelişim Psikolojisi ile sıklıkla karıştırılır; ancak klasik yaklaşım gelişimin evrensel aşamalarını tanımlamakla yetinirken, Evrimsel Gelişim Psikolojisi bu aşamaların ardındaki nihai (evrimsel) ve ikincil (proksimal) adaptif işlevleri sorgular.