Grup Yönelimli Yanlılık (Group-serving Bias) | Psikoloji Sözlüğüm

Tanım

Bireylerin kendi gruplarının başarılarını içsel etkenlere (yetenek, karakter), başarısızlıklarını ise dışsal koşullara bağlama yönündeki bilişsel eğilimidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir üniversite münazara takımının turnuvayı kazanması durumunda üyelerin bunu kendi üstün zekâlarına ve sıkı çalışmalarına yorması, ancak turnuvayı kaybettiklerinde jürinin taraflı olduğunu veya soruların adaletsiz sorulduğunu iddia etmesi grup yönelimli yanlılığın net bir göstergesidir.

Derin Analiz

Sosyal psikoloji ve bilişsel atfetme kuramları çerçevesinde incelenen bu olgu, bireyin kendi benlik saygısını ve grup kimliğini koruma mekanizmasının kollektif bir yansımasıdır. Bireysel düzeydeki ben-merkezci yanlılığın (self-serving bias) grup kimliği ölçeğine taşınmış halidir. Gruplararası ilişkilerde iç grup kayırmacılığını ve dış grup önyargısını pekiştirerek sosyal kimlik teorisinin temel dinamiklerini besler. Bilişsel ekonomi ve ego savunma mekanizmaları, bu atıf kalıbının sürekliliğinde belirleyici rol oynamaktadır.

Etimoloji

İngilizce 'group' (grup, küme) ve 'serving' (hizmet eden, çıkara yarayan) kelimelerinin bileşimi ile 'bias' (önyargı, meyil) sözcüğünden türetilmiştir; sosyosentrik eğilim olarak da bilinir.

Karıştırmayın

Öz-yönelimli yanlılık (self-serving bias) bireyin kendi kişisel başarısını ve başarısızlığını hedef alırken; grup yönelimli yanlılık tüm kolektif kimliği ve aidiyet duyulan grubu kapsar.