Hedef Odaklı Değerlendirme
Goal-based Evaluation
Tanım
Bir programın önceden belirlenmiş hedeflerine ne ölçüde ulaştığını saptamak amacıyla yürütülen sistematik değerlendirme yaklaşımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni kurulan bir psikolojik danışmanlık merkezinde, 'altı ay içinde panik atak hastalarının kriz sıklığını %40 oranında azaltmak' hedefi konulmuştur. Bu hedefe yönelik geliştirilen değerlendirme süreci, yalnızca hastaların kriz sıklığı verilerini toplar; ancak bu süreçte danışanların sosyal işlevselliklerindeki artış veya terapistle kurulan güven ilişkisi gibi planlanmamış ek faydalar bu modelin kapsamı dışındadır.
Derin Analiz
Program değerlendirme ve psikometrik ölçüm süreçlerinde kullanılan bu yaklaşım, tamamen önceden tanımlanmış niyetler ve ampirik çıktılar arasındaki uyuma odaklanır. Ralph Tyler'ın öncülüğünü yaptığı hedef odaklı model, program yöneticilerinin belirlediği performans göstergelerini ve kriterleri merkeze alır. Bu yöntemin en büyük metodolojik avantajı, değerlendiriciye net bir rehber ve ölçüm çerçevesi sunmasıdır. Ancak epistemolojik açıdan ciddi bir kör noktası bulunur: Önceden öngörülemeyen yan etkiler, dolaylı kazanımlar veya sistemik sapmalar, ana hedeflerin gölgesinde kalarak gözden kaçabilir. Nicel veri toplama araçlarına aşırı bağımlılık göstermesi nedeniyle, tümevarımsal nitel gözlemleri ve hedef dışı olumlu veya olumsuz çıktıları inkar etme riski taşır.
Etimoloji
İngilizce 'goal' (hedef, amaç) + 'based' (-dayalı, temelli) kelimeleri ile Latince 'valere' (güçlü, değerli olmak) kökünden türetilen 'evaluation' (değerlendirme) sözcüğünün birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Hedefsiz değerlendirme (goal-free evaluation) ile sıklıkla karıştırılır; hedefsiz değerlendirme, önceden belirlenmiş amaçlara odaklanmak yerine programın tüm gerçek sonuçlarını önyargısız şekilde incelemeyi amaçlar.