Kan Fobisi
Blood Phobia
Tanım
Kan görmeye veya yaralanma durumlarına karşı gelişen, yoğun kaygı, tiksinti ve sıklıkla vazovagal senkopla (bayılma) sonuçlanan kalıcı ve irrasyonel korku.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi dört yaşında bir erkek hasta, rutin kan tahlili yaptırmak üzere laboratuvara girdiğinde hemşirenin elindeki iğneyi ve steril pamuğu görmesiyle birlikte ani bir mide bulantısı, baş dönmesi yaşamış, ardından kan basıncının hızla düşmesi sonucu sandalyeden bayılarak düşmüştür. Hasta, kan görme ihtimali olan ortamlardan (hastaneler, ameliyat sahneleri içeren filmler) tamamen kaçınmaktadır.
Derin Analiz
DSM-5-TR sınıflandırmasında Özgül Fobi alt kategorisi olan 'Kan-Enjeksiyon-Yaralanma' (BII) tipinin merkezinde yer alır. Diğer özgül fobilerden ayrılarak benzersiz bir fizyolojik mekanizma sergiler: Çoğu fobi sempatik sinir sistemini aşırı uyararak kalp atış hızını ve kan basıncını artırırken, kan fobisinde başlangıçtaki kısa süreli bir sempatik aktivasyonun ardından hızla aşırı bir parasempatik aktivasyon (vazovagal yanıt) devreye girer. Bu durum, kalp hızında ani düşüş (bradikardi) ve kan basıncında çöküş (hipotansiyon) yaratarak presenkop veya senkopa (bayılma) yol açar. Bilişsel düzeyde ise korkunun yanı sıra yoğun bir iğrenme (disgust) duygusu ve bayılma gibi bedensel sonuçlara yönelik felaketleştirici bilişler eşlik eder.
Etimoloji
Antik Yunanca 'haima' [kan] ve 'phobos' [korku/panik] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir. Alternatif literatürdeki 'hematofobi' terimi de aynı kök yapısını paylaşır.
Karıştırmayın
Trypanophobia (iğne korkusu) ve traumatophobia (yaralanma korkusu) ile sıkça karıştırılır; ancak kan fobisindeincelenen temel tetikleyici doğrudan kanın kendisidir ve ayırt edici klinik belirteci bayılma ile sonuçlanan bifazik kardiyovasküler yanıttır.