İçe Dönüklük-dışa Dönüklük
İntroversion–extraversion
Tanım
Bireylerin enerji kaynaklarının, ilgi odaklarının ve davranışlarının içsel dünyaya ya da dışsal sosyal çevreye yönelme derecesini belirleyen temel kişilik sürekliliğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir hafta sonunun ardından mesai arkadaşlarıyla büyük bir partiye katılan dışa dönük bir birey bu etkinlikten enerji alarak çıkarken, spektrumun diğer ucundaki içe dönük bir birey aynı kalabalık ortamda tükettiği bilişsel ve duygusal enerjisini yeniden şarj etmek için evde yalnız kalmayı ve kitap okumayı tercih eder.
Derin Analiz
Carl Jung'un analitik psikoloji kuramına dayanan ve günümüzde Beş Faktör Kişilik Modeli ile Eysenck'in psikobiyolojik kuramında merkezi bir konuma sahip olan bu boyut, temelde merkezi sinir sisteminin uyarılma eşikleriyle ilişkilendirilir. İçe dönük bireyler düşük çevresel uyarıcı eşiğine sahipken, dışa dönük bireyler yüksek eşiktedir; bu durum dışa dönüklerin optimal uyarılma düzeyine ulaşmak için daha fazla sosyal etkileşim aramasına, içe dönüklerin ise aşırı uyarılmadan kaçınmak için yalnızlığı ve içsel süreçleri tercih etmesine neden olur. Keskin bir ikilikten ziyade normal dağılım gösteren bir spektrumdur.
Etimoloji
Latince 'intro-' [içeriye doğru] + 'vertere' [dönmek] ve 'extra-' [dışarıya doğru] + 'vertere' [dönmek] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sosyal anksiyete veya utangaçlık ile sıkça karıştırılır; ancak sosyal anksiyete korku ve kaygı temelli bir işlevsellik kaybıyken, içe dönüklük bir korku durumu değil, sadece dışsal uyaranlara karşı duyarlılık ve enerji yönelimi tercihidir.