İçebakış Yöntemi
İntrospective Method
Tanım
Katılımcıların kendi bilinçli deneyimlerini, duyumlarını ve algılarını ayrıntılı biçimde raporlamasına dayanan erken dönem araştırma yaklaşımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Wundt laboratuvarındaki bir deneyde katılımcıya saf bir ton dinletilir veya bir metaryal gösterilir. Katılımcı, dışsal nesnenin fiziksel özelliklerinden ziyade, zihninde beliren ilk duyumun yoğunluğunu, niteliğini ve zamansal süresini hiçbir yorum katmadan, en yalın haliyle araştırmacıya sözlü olarak rapor eder.
Derin Analiz
Deneysel psikolojinin kökeninde, özellikle Wilhelm Wundt ve öğrencisi Edward Titchener tarafından Leipzig Laboratuvarı'nda yapısalcılık ekolünün temel metodolojisi olarak geliştirilmiştir. Amaç, insan zihninin yapı taşlarını (duyumlar, imgeler, duygulanımlar) kimyadaki elementlere benzer şekilde atomize etmek ve deneysel kontrol altında incelemektir. Ancak yöntemin en büyük epistemolojik handikapı, öznel (subjektif) verilerin nesnel (objektif) olarak doğrulanabilirlik sınırlarının dışına çıkmasıdır. Farklı laboratuvarların aynı uyarıcı için çelişkili raporlar sunması, gözlem eyleminin bizzat bilinç içeriğini değiştirmesi (Heisenberg benzeri bir gözlemci etkisi) ve davranışçılığın (Watson, Skinner) yükselişiyle birlikte metodolojik geçerliliğini yitirmiştir. Günümüzde bilişsel psikolojide doğrudan introspeksiyon terk edilmiş olsa da, öz-bildirim (self-report) ölçekleri ve üstbilişsel (metakognitif) değerlendirmelerin ilksel atası kabul edilir.
Etimoloji
Latince 'intro-' (içeriye, dahili olarak) ve 'spicere' (bakmak, gözlemlemek) fiillerinin birleşiminden türetilmiştir; bireyin kendi zihinsel süreçlerini gözlemlemesi anlamına gelir.
Karıştırmayın
Fenomenolojik Yöntem ile sıkça karıştırılır; fenomenoloji yaşantının anlam ve özünü bütüncül olarak incelerken, klasik içebakış yöntemi bilinç akışını en küçük bileşenlerine (duyumlara) indirgemeye odaklanır.