İdiyosinkrazi
İdiosyncrasy
Tanım
Bir bireye özgü olan, başka insanlarda görülmeyen fiziksel veya zihinsel alışkanlık, davranış biçimi ya da maddelere karşı verilen sıra dışı tepki.
Örnek Vaka / Uygulama
Yetişkin bir bireyin, stresli anlarda sadece sol kulağının memesini hafifçe çekiştirme alışkanlığına sahip olması veya genel popülasyonda sedatif etki yaratan standart bir antihistaminik ilacın, bir hastada paradoksal olarak şiddetli ajitasyon ve uykusuzluk tetiklemesi idiyosinkratik bir reaksiyondur.
Derin Analiz
Biyolojik psikoloji ve farmakolojide idiyosinkrazi, standart dozlardaki farmakolojik ajanlara veya kimyasallara karşı genetik, metabolik ya da immünolojik temelli, önceden kestirilemeyen atipik tepkileri tanımlar. Klinik psikolojide ise bireyin kişilik matrisinden kaynaklanan, nevrotik ya da psikotik bir örüntü taşımayan ancak tamamen o kişiye has davranışsal tuhaflıkları, jestleri veya düşünce biçimlerini kapsar. Bu durum, bireysel nörogelişimsel farklılıkların fenotipik yansıması olarak değerlendirilir.
Etimoloji
Antik Yunanca 'idio-' (kendine özgü, özel) + 'syn-' (birlikte) + 'krasis' (karışım, mizaç) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Kelime anlamı 'kişinin kendine has mizaç karışımı' demektir.
Karıştırmayın
Obsesyon (takıntı) ve kompulsiyon ile karıştırılır; ancak idiyosinkrazi işlevselliği bozan bir patoloji veya yineleyici bir ritüel değil, nötral düzeyde karakteristik bir bireysel özelliktir.