İlişki Modeli
Association Model
Tanım
Yordayıcı bir değişken ile sıralı (ordinal) verilerden oluşan bir bağımlı değişken arasındaki ilişkinin gücünü ve istatistiksel bağımsızlığını test etmek için kullanılan analitik yöntem.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikoloğun, hastaların çocukluk çağı travma skorları (sıralı veri: düşük, orta, yüksek) ile depresyon ölçeğinden aldıkları derecelendirilmiş kategorik yanıtlar arasındaki ilişkiyi incelemek istemesi durumunda bu model kullanılır. Analiz sonucunda, travma şiddeti ile depresyon düzeyi arasında istatistiki olarak anlamlı bir bağımlılık olup olmadığı test edilir.
Derin Analiz
İlişki modeli, özellikle kategorik ve sıral ölçekli verilerin incelenmesinde kritik bir rol oynar. Klasik korelasyon analizlerinin yetersiz kaldığı veya verinin normal dağılım varsayımını karşılamadığı durumlarda, değişkenler arasındaki monotonik veya non-monotonik ilişkilerin yönünü ve büyüklüğünü olasılık kuramı çerçevesinde inceler. Yöntem, kontingens tabloları üzerinden bağımsızlık hipotezlerini test ederken, beklenen ve gözlenen frekanslar arasındaki sapmaları matematiksel olarak modellenmesini sağlar. Psikometri ve nicel psikolojide, bireylerin tutum ölçekleri, Likert tipi yanıtlar veya klinik şiddet derecelendirmeleri (örneğin hafif, orta, şiddetli) gibi sıralı verilerinin analizinde sıklıkla tercih edilir.
Etimoloji
Latince 'associo' (bağlamak, birleştirmek) sözcüğünden türetilen 'association' ile Fransızca 'modèle' (örnek, kalıp) kelimelerinin birleşiminden oluşan istatistiksel bir terminolojidir.
Karıştırmayın
Regresyon analizi (sürekli bağımlı değişkenler gerektirmesiyle ayrılır) ve standart korelasyon katsayıları (sıralı veri yapısını ve olasılık oranlarını aynı esneklikte modelleyememesiyle ayrılır).