İrrasyonalite
İrrationality
Tanım
Bireyin mantıksal akıl yürütme ilkelerinden saparak, ampirik kanıtlara veya tutarlı çıkarımlara dayanmayan bilişsel süreçler, inançlar veya kararlar sergileme durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yatırımcının borsadaki tüm birikimini, nesnel piyasa verileri ve analist raporlarının hissenin düşeceğini göstermesine rağmen, sadece 'bu kez şansın yaver gideceğine' dair mantıksal temeli olmayan inancıyla riskli bir varlığa yatırması ve zarar etmesine rağmen pozisyonu koruması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve karar teorisi bağlamında irrasyonalite, insan zihninin bilişsel önyargılara (cognitive biases) ve sezgisel kestirmelere (heuristics) olan doğal eğilimini açıklar. Daniel Kahneman ve Amos Tversky'nin çifte süreç teorilerine (dual-process theory) göre, irrasyonel çıktılar genellikle hızlı, otomatik ve duygusal temelli Sezgi 1 sisteminin, yavaş, analitik ve mantıksal Sezgi 2 sistemini domine etmesiyle ortaya çıkar. Klinik düzlemde ise bu durum, bilişsel çarpıtmalar (cognitive distortions) ve gerçeği değerlendirme yetisinde kısmi bozulmalarla karakterize edilen düşünce kalıplarının temelini oluşturur.
Etimoloji
Karıştırmayın
Non-rasyonalite (mantıksal akıl yürütmenin uygulanamadığı alanlar veya sezgisel tercihler) ile sıklıkla karıştırılır; irrasyonalite aktif olarak mantık ilkelerine ve kanıtlara direnen bir çelişki barındırır.