İşlevsel Analiz
Functional Analysis
Tanım
Bir davranışın sürdürülmesinde rol oynayan çevresel ve içsel koşulları (koşullanmaları) belirlemek amacıyla yapılan ayrıntılı davranışsal inceleme.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal fobi tanısı alan bir danışanın topluluk önünde konuşmaktan kaçınma davranışının işlevsel analizinde; tetikleyicinin kalabalık bir oda, davranışın odayı terk etmek, sonucun ise anksiyetede yaşanan ani düşüş (negatif pekiştirme) olduğu tespit edilir. Terapist, bu döngüyü kırarak danışanın anksiyeteyle kalabilmesini sağlayacak maruz bırakma stratejilerini yapılandırır.
Derin Analiz
Uygulamalı davranış analizi ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ekolünde, bireyin problem davranışlarının antecedents (tetikleyiciler), behavior (davranış) ve consequences (sonuçlar) bağlamında (ABC modeli) incelenmesini sağlar. Amaç, davranışın hangi pekiştireçlerle (kaçınma, dikkat elde etme, duyusal uyarı vb.) devam ettirildiğini ampirik olarak saptamak ve bu doğrultuda işlevsel müdahale planları oluşturmaktır. Klinik pratikte semptomların yüzeysel olarak bastırılması yerine, davranışın organizma için taşıdığı işlevin çözümlenmesini hedefler.
Etimoloji
Latince 'functio' [yerine getirme, icra etme, görev] ve Yunanca 'analysis' [çözümleme, parçalarına ayırma] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel psikiyatrik değerlendirme veya yapılandırılmamış vaka formülasyonu ile karıştırılabilir. İşlevsel analiz, doğrudan gözlenebilir davranış ile çevresel uyaranlar arasındaki nedensel ve zamansal ilişkilerin ampirik olarak haritalandırılmasını gerektirir.