James-lange Kuramı
James–lange Theory
Tanım
Duyguların, iç organlardan ve istemli kaslardan beyne gelen fizyolojik geri bildirimler sonucunda ortaya çıktığını öne süren erken dönem duygu kuramı.
Örnek Vaka / Uygulama
Issız bir sokakta yürürken karanlıkta ani bir gölgeyle karşılaşan bir bireyde, düşünsel bir değerlendirme süreci olmaksızın anında kalp atışları hızlanır, avuç içleri terler ve bacak kasları gerilir. Bireyin beyni bu bedensel değişiklikleri eşzamanlı olarak tarar ve sonrasında ortaya çıkan bu fizyolojik 'fırtınayı' yorumlayarak korku deneyimini formüle eder.
Derin Analiz
James-Lange kuramı, klasik sezginin tersine bir nedensellik zinciri savunur. Bireyin bir uyarıcıyla karşılaştığında önce sempatik sinir sistemi aracılığıyla otonomik bir fizyolojik uyarılma (örneğin kalp atış hızının artması, titreme, kas gerilmesi) yaşadığını, beynin bu periferik fizyolojik değişimleri algılamasının ardından öznel duygu durumunu ('korkuyorum' veya 'üzgünüm' hissini) ürettiğini iddia eder. Yani, bir ayı gördüğümüz için kaçıp korkmayız; kaçtığımız ve fizyolojik olarak uyarıldığımız için korku hissederiz. Her farklı duygunun kendine özgü bir fizyolojik tepki kalıbına sahip olduğu varsayımı, sonradan Cannon-Bard kuramı gibi alternatif yaklaşımlar tarafından eleştirilmiş olsa da, modern somatik belirteç hipotezi ve duygulanımın bedensel temelleri üzerine yapılan nörobiyolojik araştırmaların temelini oluşturmuştur.
Etimoloji
William James (Amerikalı filozof ve psikolog) ve Carl Georg Lange (Danimarkalı fizyolog) soyadlarından türetilmiştir.
Karıştırmayın
Cannon-Bard Kuramı (duygusal deneyim ile fizyolojik uyarılmanın eş zamanlı olarak beyin tarafından tetiklendiğini savunur, sıralama yoktur) ve Schachter-Singer İki Faktörlü Kuramı (fizyolojik uyarılmanın yanı sıra bilişsel etiketlemenin de şart olduğunu öne sürer).