Kaçınma Öğrenmesi
Avoidance Learning
Tanım
Organizmanın, olumsuz veya cezalandırıcı bir uyarıcıyla karşılaşmamak için belirli bir davranışı icra etmeyi öğrendiği operant koşullanma sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal anksiyete bozukluğu tanısı alan bir bireyin, yoğun panik ve eleştirilme korkusu (olumsuz uyarıcı) nedeniyle toplumsal ortamlara girmekten tamamen kaçınması (öğrenilmiş davranış) ve bu kaçınma sayesinde kısa vadede yaşadığı anksiyete azalmasının (negatif pekiştireç), uzun vadede korkusunu daha da kalıcı hale getirmesi.
Derin Analiz
Kaçınma öğrenmesi, davranışçı psikolojide ve nörobiyolojide iki aşamalı bir modelle (Mowrer'ın İki Faktörlü Teorisi) açıklanır. İlk aşamada klasik koşullanma yoluyla nötr bir uyarıcıya karşı korku tepkisi gelişir; ikinci aşamada ise operant koşullanma devreye girer ve organizma, bu korku uyarıcısından veya olumsuz sonuçtan kaçınmasını sağlayan davranışı (örneğin bir uyarı ışığını gördüğünde güvenli bölgeye geçmeyi) pekiştirir. Nöral düzeyde, bu süreçte amigdalanın tehdit algısındaki merkezi rolü ile prefrontal korteksin ve striatumun motor planlama ve ketleme işlevleri dinamik bir ağ içinde çalışır. Edilgen veya etken kaçınma paradigmaları, özellikle anksiyete bozukluklarının sürdürülmesinde (fobiler, obsesif-kompulsif belirtiler) temel patojenik mekanizma olarak klinik değerlendirmede kritik bir yere sahiptir.
Etimoloji
İngilizce 'avoidance' (kaçınma, sakınma; Eski Fransızca *esvuidier* [boşaltmak, uzak durmak] kökünden) ve 'learning' (öğrenme; Eski İngilizce *leornian* [bilgi edinmek, tecrübe etmek] kökünden) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Kaçış öğrenmesi (escape learning) ile sıklıkla karıştırılır; kaçış öğrenmesinde olumsuz uyarıcı halihazırda mevcuttur ve organizma buna son vermek için tepki verirken, kaçınma öğrenmesinde uyarıcı henüz gelmeden önce engellenir.