Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Kalıtımcılık

Hereditarianism

Tanım

Davranışı, zekayı ve bireysel farklılıkları şekillendiren en temel ve baskın gücün genetik miras olduğunu savunan epistemolojik ve teorik yaklaşım.

Örnek Vaka / Uygulama

Yetiştirme yurtlarında büyüyen tek yumurta ikizlerinin, farklı aileler tarafından evlat edinilmelerine rağmen yetişkinlikte benzer IQ skorları, mizaç özellikleri ve mesleki yönelimler sergilemesini inceleyen bir davranış genetiği araştırması, kalıtımcılık perspektifini ampirik olarak test eden klasik bir vaka analizi örneğidir.

Derin Analiz

Kalıtımcılık, fenotipik özelliklerin (fiziksel ve psikolojik) aktarımında biyolojik determinizme ağırlık veren bir perspektiftir. Tarihsel süreçte özellikle insan zekası, kişilik özellikleri ve yeteneklerin ölçülmesinde genetik faktörlerin mutlak üstünlüğünü savunmuştur. Biyolojik psikoloji ve davranış genetiği bağlamında, bu yaklaşım fenotipin genotip ile çevresel etkileşimler ('gene-environment interaction') sonucunda şekillendiğini öne süren modern epigenetik ve etkileşimci modellerle çatışmaktadır. Kesin bir indirgemecilik barındırması nedeniyle, özellikle 20. yüzyılın ikkinci yarısından itibaren ampirik psikolojide metodolojik ve etik eleştirilerin odağında yer almıştır.

Etimoloji

Latince 'hereditarius' (mirasa, kalıtıma ait) kelimesinden türetilmiş olup, kökeni 'heres' (mirasçı) sözcüğüne dayanmaktadır.

Karıştırmayın

Genetik determinizm ile sıklıkla karıştırılır; genetik determinizm genlerin mutlak ve kaçınılmaz bir kader olduğunu savunurken, kalıtımcılık davranışsal varyansın büyük kısmının kalıtımsal faktörlere atfedilebileceğini öne süren nicel bir eğilimi ifade eder.