Karşı-hazırlıklı Öğrenme
Contraprepared Learning
Tanım
Organizmanın evrimsel ve genetik donanımı nedeniyle, pekiştireçlerle ilişkilendirmeyi veya öğrenmeyi biyolojik olarak en çok zor gerçekleştirdiği ya da hiç gerçekleştiremediği durum.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir güvercine, gagalama davranışının ardından ceza olarak yiyecek verilmesi öğretilmeye çalışıldığında, hayvanın beslenme ve arama döngüsü bu cezai uyaranla kolayca bilişsel bir bağ kuramaz; çünkü güvercinin evrimsel kodları gagalamayı yiyecekle eşleştirmeye programlıdır, cezayla karşı-hazırlıklılık halindedir.
Derin Analiz
Evrimsel psikoloji ve davranışçılık kesişiminde yer alan hazırlıklılık kuramı (preparedness theory), öğrenme süreçlerinin eşpotansisillik ilkesine uymadığını, aksine filogenetik tarihe bağlı olarak kanalize edildiğini savunur. Martin Seligman tarafından literatüre kazandırılan bu perspektife göre organizmalar, türlerinin hayatta kalma mücadelesine bağlı olarak 'hazırlıklı' (prepared), 'kayıtsız' (unprepared) veya 'karşı-hazırlıklı' (contraprepared) olmak üzere üç dereceli bir öğrenme eğrisine sahiptir. Karşı-hazırlıklı öğrenme, uyumsal açıdan mantıksız olan eşleşmelerin (örneğin, güvenli bir uyaranın aniden ölümcül bir tehlike olarak kodlanması veya bazı doğuştan gelen motor kalıpların ketlenmesi) öğrenilmesini son derece güçleştirir. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, limbik sistem ile prefrontal korteks arasındaki evrimsel devrelerin doğuştan gelen ketleme mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'contra' (karşı, zıt) öneki ile İngilizce 'prepared' (hazırlıklı) sıfatının ve 'learning' (öğrenme) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kayıtsız öğrenme (unprepared learning) ile karıştırılır; kayıtsız öğrenmede organizma nötr bir bağ kurabilir ve klasik koşullanma standart hızda gerçekleşebilirken, karşı-hazırlıklı öğrenmede evrimsel bir direnç söz konusudur.