Karşılaştırmalı Yöntem
Comparative Method
Tanım
Farklı türlerin, kültürlerin veya yaş gruplarının davranış kalıplarını benzerlikleri ve farklılıkları saptamak amacıyla inceleyen deneysel araştırma stratejisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacılar, insan bebeklerinde görülen bağlanma stillerinin nörobiyolojik kökenlerini incelemek üzere rhesus makaklarını model olarak seçerler. Makak annelerinin yavrularıyla kurdukları fiziksel temasın kesilmesi durumunda sergiledikleri protesto ve umutsuzluk evreleri, insan çocuklarında gözlenen ayrılık anksiyetesi ile karşılaştırılarak evrimsel ortak paydalar saptanır.
Derin Analiz
Karşılaştırmalı yöntem, evrimsel psikoloji ve etoloji ekseninde türler arası ya da kültürler arası homolog ve analojiye dayalı davranışsal türevleri incelemek için kullanılan temel bir metodolojidir. Amaç, belirli bir psikolojik veya biyolojik olgunun (örneğin ebeveyn bakımının ontogenetik kökenleri) evrimsel süreklilik içerisindeki yerini haritalandırmaktır. Model organizmalar üzerinden yürütülen bu analizlerde, insan dışı primatlar gibi filogenetik olarak yakın akraba türlerin davranış repertuarları incelenerek insana özgü bilişsel ve sosyal süreçlerin evrimsel altyapısı modellenir. Ancak bu süreçte türler arası ekolojik baskı farkları ve yakınsak evrim yanılsamaları metodolojik sapmalara yol açabileceğinden, istatistiksel filogenetik kontrol yöntemleriyle verilerin normalize edilmesi şarttır.
Etimoloji
Latince 'comparare' (birleştirmek, eşleştirmek, denkleştirmek) fiilinden türetilmiş olup, Fransızca 'comparatif' kelimesi üzerinden bilim literatürüne geçmiştir.
Karıştırmayın
Korelasyonel yöntem ile sıklıkla karıştırılır; korelasyon iki değişken arasındaki istatistiksel ilişkiyi incelerken, karşılaştırmalı yöntem farklı popülasyonların veya türlerin belirli bir değişkene verdiği tepkileri kıyaslar. Benzer şekilde, dilbilimdeki karşılaştırmalı yöntem ile psikolojideki ampirik-davranışsal karşılaştırma metodolojisi isim benzerliğine rağmen tamamen farklı epistemolojik temellere dayanır.