Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Konrol Edilemeyen Dürtü Kuralı

İrresistible İmpulse Rule

Tanım

Sanığın, işlediği fiilin yasal olarak yanlış olduğunu bilmesine rağmen, dürtülerine karşı koyma yeteneğini tamamen kaybetmiş olması durumunda cezai ehliyetten muaf tutulmasını öngören eski bir adli psikiyatri ve hukuk doktrinidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Şiddetli bir frontal lob tümörüne sahip olan bir bireyin, aniden gelişen ve dürtüsel olarak saldırgan bir eylem gerçekleştirdiğinde, eylemin yasadışı olduğunu biliyor olmasına rağmen nörolojik hasar nedeniyle bu dürtüyü durdurma iradesinden yoksun olması.

Derin Analiz

Adli psikiyatri tarihinde M'Naghten kuralının katı entelektüel testine (bilişsel kapasite odaklı) bir yanıt olarak doğmuştur. M'Naghten kuralı yalnızca 'ne yaptığını bilip bilmeme' durumunu (right-wrong test) sorgularken, kontrol edilemeyen dürtü kuralı irade (volitional) bileşenini hesaba katar. Nörobiyolojik açıdan bu durum, ön beyin kortikal yapıları ile (özellikle prefrontal korteks ve ventromedial prefrontal korteks) limbik sistem (özellikle amigdala ve bazal ganglionlar) arasındaki inhibitör kontrol devrelerinin ağır işlev bozukluğuna veya iradi ketleme kapasitesinin nörolojik olarak çöktüğü durumlara karşılık gelir. Günümüzde bu kuralın yerini, hem bilişsel hem de iradi kusurları daha kapsamlı harmanlayan Model Penal Code (Model Ceza Kanunu) testi almıştır.

Etimoloji

İngilizce 'irresistible' (direnilemeyen, karşı konulamayan < Latin resistere 'direnmek') + 'impulse' (dürtü, ani istek < Latin impulsus 'itmek, harekete geçirmek') + 'rule' (kural, yasa) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

M'Naghten Kuralı ile sıklıkla karıştırılır; M'Naghten bireyin bilişsel farkındalığına (eylemin yanlış olduğunu bilmek) odaklanırken, kontrol edilemeyen dürtü kuralı bilişsel farkındalığa rağmen eylemi durdurma iradesinin (volitional control) yokluğuna odaklanır.

Keşfetmeye Devam Edin

M'naghten Kuralı

M’naghten Rule (mcnaghten Rule; Mcnaughten Rule; Mcnaughton Rule)

Sanığın, suç işlediği sırada zihinsel bir kusur nedeniyle fiilin doğasını veya yanlışlığını idrak edip edemediğini değerlendiren akli dengesizlik testi.

İncele

Cezai Ehliyet

Criminal Responsibility

Bir sanığın, üzerine atılı suçu işlediği sırada fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiile göre davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olması durumu.

İncele

Adli Psikiyatri

Forensic Psychiatry

Psikiyatri bilimi ile hukuk sisteminin kesişim kümesinde yer alan; mental bozuklukların yasal süreçler, mahkemeler ve suç sorumluluğu bağlamındaki izdüşümlerini inceleyen psikiyatri alt dalı.

İncele