Kontrast Hatası
Contrast Error
Tanım
Bir bireyin performansının veya özelliklerinin, aynı bağlamdaki diğer kişilerin performans seviyelerinden olumsuz ya da olumlu yönde saparak kıyaslamalı olarak yanlı değerlendirilmesi hatası.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir işe alım mülakatında, mülakat komitesi o güne kadar ortalama altı ve zayıf adaylarla görüşmüştür. Ardından ortalama becerilere sahip ama iletişim dili düzgün bir aday odaya girer. Komite, önceki zayıf adaylarla olan kontrast etkisi nedeniyle bu yeni adayı olağanüstü yetenekli zannederek hak ettiğinden çok daha yüksek bir puan verir.
Derin Analiz
Endüstriyel-örgütsel psikoloji ve psikometrik değerlendirmelerde sıkça karşılaşılan kontrast hatası, insan zihninin mutlak ölçüm yapmaktan ziyade göreceli (relatif) karşılaştırma mekanizmalarına güvenmesinden kaynaklanır. Bilişsel olarak insan beyni, uyarıcıları izole bir şekilde değil, çevresel kontrastlar içinde işler. Performans değerlendirme süreçlerinde, değerlendiricinin zihinsel çalışma belleğinde tuttuğu normlar, o an değerlendirdiği grubun genel ortalamasından şiddetle etkilenir. Örneğin, son derece üstün performans gösteren bir grubun hemen ardından değerlendirilen ortalama düzeydeki bir çalışan, yetersiz veya zayıf olarak algılanma riski taşır. Bu durum, psikometride 'halo efekti' ve 'leniency (hoşgörü) hatası' ile birlikte derecelendirme ölçeklerinin geçerliliğini ve güvenilirliğini zedeleyen en büyük sistematik yanlılık kaynaklarından biridir.
Etimoloji
Latince 'contra-' (karşı, zıt) ve 'stare' (durmak) fiilinden türeyen 'contrastus' kelimesi ile İngilizce 'error' (hata, sapma) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Halo efekti (genel bir izlenimin tüm özellikleri olumlu veya olumsuz etkilemesi) ve kıyaslama önyargısı ile karışabilir; ancak kontrast hatası spesifik olarak grup içi performans düzeylerinin birbirine kıyasla değerlendirmeyi zıt yönde çarpıtmasını ifade eder.