Kontrol Evlatlıkları
Control Adoptees
Tanım
Genetik ve çevresel faktörlerin etkilerini ayrıştırmak amacıyla evlat edinme çalışmalarında, psikopatoloji veya risk faktörleri taşımayan biyolojik ebeveynlere sahip olan ve evlatlık verilen bireyleri ifade eden metodolojik kontrol grubu.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni genetiği üzerine yapılan klasik bir evlat edinme çalışmasında, ailesinde şizofreni öyküsü olmayan bireylerden oluşan bir 'kontrol evlatlık' grubu, yüksek riskli evlatlık grubuyla aynı sosyoekonomik koşullara sahip koruyucu ailelere yerleştirilir. Uzunlamasına takip sonucunda, kontrol evlatlıklarında psikotik bozukluk oranının genel popülasyonla benzer düzeyde kalması, çevresel risklerin tek başına bu patolojiyi tetiklemediği hipotezini güçlendirir.
Derin Analiz
Davranışsal genetik ve psikopatoloji araştırmalarında, doğa-kestirim (nature-nurture) ikilemini çözmek için kullanılan çapraz-yetiştirme (cross-fostering) ve evlat edinme tasarımlarının kritik bir bileşenidir. Araştırmacılar, genetik yatkınlığın rolünü izole etmek için risk grubu evlatlıkları ile kontrol evlatlıklarını karşılaştırırlar. Kontrol evlatlıklarının biyolojik ebeveynlerinde incelenen patoloji (örneğin şizofreni veya antisosyal kişilik özellikleri) bulunmaz; böylece evlat edinildikleri ailelerin çevresel stres faktörlerinin tek başına patoloji yaratıp yaratmadığı veya genetik riskin olmamasının koruyucu bir faktör olarak nasıl işlev gördüğü istatistiksel olarak modellenir.
Etimoloji
İngilizce 'control' (Latince 'contra-' [karşı] + 'rotulus' [kayıt rulosu]) ve 'adoptee' (Latince 'adoptare' [evlat edinmek] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.)
Karıştırmayın
Index adoptees (Risk grubu evlatlıkları) ile karıştırılır; index evlatlıklar incelenen klinik özelliğe sahip biyolojik ebeveynlere sahipken, kontrol evlatlıkları sağlıklı bir biyolojik kökene sahiptir.