Koşullu Pekiştireç
Conditioned Reinforcer
Tanım
Başlangıçta nötr olan ancak birincil bir pekiştireçle defalarca eşleşerek pekiştirici özellik kazanan uyarıcı.
Örnek Vaka / Uygulama
Köpek eğitiminde tıklama sesinin (clicker) yiyecek verilmeden hemen önce defalarca çalınması sonucunda, tıklama sesinin kendisinin bir koşullu pekiştirece dönüşmesi ve köpeğin istenen davranışı tekrarlamasını sağlaması.
Derin Analiz
Davranışçı psikoloji ve edimsel koşullamlama (operant conditioning) çerçevesinde, ikincil pekiştireç olarak da adlandırılan koşullu pekiştireçler, organizmanın hayatta kalması için biyolojik olarak gerekli olmayan (para, övgü, onay gibi) ancak birincil pekiştireçlerle (yiyecek, su, acıdan kaçınma gibi) kurdukları klasik koşullama temelli ilişki sayesinde davranış üzerinde kontrol sahibi olan uyarıcılardır. Nöral düzeyde, bu süreç dopaminerjik yolaklar üzerinden gerçekleşir; organizma uyarıcıyı bir ödülün habercisi olarak kodlar ve öncül sinyaller ventral striatumda ödül beklentisi yaratır. Davranışın kalıcılığını artırmada ve gecikmiş ödüllerin etkisini köprülemede kritik bir rol oynar.
Etimoloji
Latince 'conditio' (koşul, şart) ve 're-' (tekrar, yoğunlaştırma) + 'incitiare' (harekete geçirmek, teşvik etmek) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Birincil pekiştireç (primary reinforcer) ile karıştırılır; birincil pekiştireçler öğrenme gerektirmeyen biyolojik ödüllerdir, koşullu pekiştireçler ise yaşantı yoluyla sonradan değer kazanır.