Kriter Sorunu
Criterion Problem
Tanım
Endüstriyel-örgütsel psikoloji ve psikometride, karmaşık bir yapının veya performansın (örneğin iş başarısı) değerlendirilmesi için geçerli, güvenilir ve kapsamlı bir ölçüt tanımlamanın ve operasyonelleştirmenin temelde imkansız oluşunu ifade eden kavramsal çıkmaz.
Örnek Vaka / Uygulama
Büyük bir teknoloji şirketinde üst düzey yöneticileri seçmek için tasarlanan bir test bataryasının geçerliliğini test eden bir I/O psikoloğu, başarının kriterini belirlerken zorlanır. Şirket 'liderlik başarısını' ciro artışı olarak tanımlarsa bu eksiktir (kriter yetersizliği), çünkü etik dışı yöntemlerle artırılan ciro başarı sayılmamalıdır. Öte yandan, yöneticinin kişisel ilişkileri bu metriği olumlu etkiliyorsa bu da ölçüme yabancı gürültü karıştırır (kriter kirliliği).
Derin Analiz
Psikometri ve insan kaynakları yönetiminde kriter sorunu, teorik olarak arzulanan soyut yapı (conceptual criterion) ile pratikte ölçülebilen somut veri (actual criterion) arasındaki kaçınılmaz uçurumdan doğar. Örneğin, bir çalışanın 'iyi performans' göstermesi çok boyutlu bir kognitif ve davranışsal bütündür; ancak bu durum satış rakamları veya amir değerlendirmeleri gibi tekil metriklerle indirgendiğinde 'kriter yetersizliği' (criterion deficiency) veya 'kriter kirliliği' (criterion contamination) ortaya çıkar. Davranış bilimlerinde hiçbir ölçüt, insan davranışının dinamik ve çok katmanlı doğasını tamamen temsil edemez. Bu durum, özellikle personel seçimi, işe alım geçerliliği ve psikolojik test standardizasyonunda metodolojik bir sınır teşkil eder.
Etimoloji
İngilizce 'criterion' (Yunanca 'kritērion' [değerlendirme aracı, ölçüt], 'krinein' [ayırmak, karar vermek] fiilinden türetilmiştir) ve 'problem' (Yunanca 'problema' [öne atılan mesele, engel]) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Kriter kirliliği (actual criterion'un ölçülmek istenmeyen varyansları içermesi) ve kriter yetersizliği (actual criterion'un conceptual criterion'un önemli boyutlarını kapsayamaması); bu iki kavram kriter sorununu oluşturan alt bileşenlerdir.