Kritik Bant
Critical Band
Tanım
Belirli bir saf tonu maskelemede etkili olan gürültü frekanslarının oluşturduğu dar aralıktır.
Örnek Vaka / Uygulama
1 kHz frekansındaki bir saf tonun, beyaz gürültü içerisinde tespit edilmeye çalışıldığı bir psikoakustik deneyde, tonda işitme eşiğini yükselten (maskeleyen) gürültü bileşenleri yalnızca 920 Hz ile 1080 Hz arasındaki frekanslardır. Bu durumda kritik bant 920-1080 Hz aralığı, kritik bant genişliği ise 160 Hz olarak hesaplanır.
Derin Analiz
Psikoakustik ve işitsel nöroloji bağlamında kritik bant, baziler membran üzerindeki frekans çözünürlüğünün ve tonsal seçiciliğin temel birimidir. Harvey Fletcher tarafından 1940 yılında tanımlanan bu olgu, kokleanın iç kulaktaki frekans analiz mekanizmasını yansıtır. Koklea üzerindeki her bir kritik bant, yaklaşık 1 milimetrelik bir baziler membran uzunluğuna karşılık gelir ve bu aralıktaki frekanslar birbirlerinin algılanmasını doğrudan etkiler. Maskeleme deneylerinde, belirli bir eşik değerinin altındaki gürültü bileşenleri hedeflenen tonun algısını maskelemezken, kritik bant genişliğindeki enerji doğrudan maskeleme etkisine katkıda bulunur. Bu mekanizma, ses yüksekliği (loudness) toplama süreçlerinde, işitsel filtrelemede ve monaural faz etkilerinde kritik bir rol oynar.
Etimoloji
Latince 'criticus' [kriter, karar verme noktası] ve İngilizce 'band' [şerit, aralık] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; psikoakustikte işitsel seçiciliğin sınırlarını belirleyen frekans aralığını ifade eder.
Karıştırmayın
İşitsel filtre (auditory filter) ve frekans seçiciliği (frequency selectivity) kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır. İşitsel filtre bu mekanizmanın matematiksel ve teorik modellemesini ifade ederken, kritik bant bu filtrenin deneysel olarak ölçülen fiziksel ve psikoakustik bant genişliğidir.