Kriz Teorisi
Crisis Theory
Tanım
Bir krizin doğasını, tetikleyicilerini, önlenmesini, çözümünü ve bu süreçte sergilenen davranışsal örüntüleri inceleyen kavramsal çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
İşini ani bir şekilde kaybeden ve yakın zamanda eşinden ayrılan bir bireyin, yoğun anksiyete, çaresizlik hissi ve bilişsel dağınıklık yaşayarak acil psikiyatrik yardım merkezine başvurması; kriz teorisinin akut disfonksiyon ve evresel müdahale ilkeleriyle doğrudan açıklanır.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve kriz müdahale literatüründe kriz teorisi, bireyin başa çıkma mekanizmalarının yetersiz kaldığı ve homeostatik dengenin sarsıldığı durumlardaki psikolojik dinamikleri inceler. Lindemann ve Caplan'ın öncülük ettiği bu yaklaşım, akut stres durumlarının geçici olduğunu ancak doğru müdahale edilmediği takdirde işlevsellikte kalıcı düşüşlere veya psikopatolojiye yol açabileceğini savunur. Süreç; etki, gerilim, kriz ve çözüm evrelerinden oluşur. Bireyin bilişsel değerlendirmesi ve çevresel destek sistemleri, krizin yönünü belirleyen kritik moderatör değişkenlerdir.
Etimoloji
Yunanca 'krisis' (kriz, dönüm noktası, karar, hüküm) sözcüğünden türetilmiştir; tıp bağlamında bir hastalığın ölüm ya da iyileşmeyle sonuçlanacağı kritik eşiği ifade eder.
Karıştırmayın
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ile karıştırılır; TSSB uzun vadeli ve kronik bir patolojiyken, kriz teorisi akut, sınırlı süreli (genellikle 4-6 hafta) ve homeostazın yeniden kurulmaya çalışıldığı anlık bir durumu ele alır.