Labirentte Başarılı Ve Başarısız Sıçanlar
Maze-bright And Maze-dull Rats
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nöropsikoloji laboratuvarında, genetik olarak belirli bir öğrenme testinde dezavantajlı olduğu bilinen iki grup kemirgen üzerinde yapılan bir deneyde, ikinci gruba standart kafes ortamı yerine oyuncaklar, tüneller ve sürekli değişen uyarıcılardan oluşan zenginleştirilmiş bir yaşam alanı sunulur. Sonuçta, genetik yatkınlığın yarattığı dezavantajın çevresel uyaran zenginliği ile büyük ölçüde telafi edildiği gözlemlenir.
Derin Analiz
Bu terim, davranış genetiği ve psikolojide kalıtım ile çevre (nature-nurture) etkileşiminin en somut tarihsel kanıtlarından birini temsil eder. Robert Tryon'ın klasik seçilim üretim (selective breeding) deneylerine dayanan bu süreç, görünüşte karmaşık bir davranışsal özelliğin (labirent çözme yeteneği) nesiller boyunca genetik olarak seçilebileceğini göstermiştir. Ancak modern bilişsel bilim ve nörobiyoloji, bu durumun genel bir 'zeka' veya 'öğrenme kapasitesi' genellemesi olmadığını kanıtlamıştır. Seçilim, spesifik olarak test edilen labirentin fiziksel özelliklerine (örneğin görsel-uzamsal stratejiler veya kaygı düzeyleri) yönelik olmuştur. Dahası, epigenez ve nöroplastisite, 'labirentte başarısız' (maze-dull) olarak kategorize edilen deneklerin dahi zenginleştirilmiş bir çevrede (enriched environment) yetiştirildiklerinde üstün performans sergileyen deneklerle aynı bilişsel seviyeye ulaşabileceğini göstererek biyolojik kaderciliği çürütmüştür.
Etimoloji
İngilizce 'maze' (labirent) + 'bright' (parlak/üstün) ve 'dull' (donuk/yavaş) sıfatlarının birleşiminden oluşan, deneysel psikolojide yapay seçilim çalışmalarını betimleyen ampirik bir terimdir.
Karıştırmayın
Genel zeka (general intelligence) ve evrimsel adaptasyon kavramlarıyla karıştırılır; buradaki seçilim genel bir bilişsel üstünlüğü değil, dar bir test protokolünde başarılı olma yatkınlığını ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Yapay Seçilim
Artificial Selection
Sonraki nesillerin ekonomik, estetik veya işlevsel değerini artırmak amacıyla insan eliyle hayvan veya bitki üremesinin yönlendirilmesidir.
İncele
Davranış Genetiği
Behavior Genetics
Bireysel davranış farklılıklarında genetik ve çevresel faktörlerin göreceli katkılarını inceleyen disiplinler arası bilim dalı.
İncele