Özellik Kuramı
Trait Theory
Tanım
Kişiliği, zaman ve mekân içinde nispeten istikrarlı kalan, bireyin davranışlarını yönlendiren içsel eğilimler ve özellikler bütünü olarak açıklayan yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
İK ve endüstriyel psikoloji süreçlerinde işe alım mülakatları sırasında adayların 'Beş Faktör Kuramı' temel alınarak sorumluluk ve dışadönüklük skorlarının envanterler aracılığıyla ölçülmesi ve bu skorların adayın liderlik potansiyeli ile iş performansını ne derece yordayacağının istatistiksel olarak modellenmesi.
Derin Analiz
Özellik kuramı, bireyler arası psikolojik farklılıkları niceliksel olarak ölçmeyi ve sınıflandırmayı amaçlayan bir kişilik psikolojisi ekolüdür. Bu yaklaşım, davranışların arkasındaki temel itici güçlerin durumsal faktörlerden ziyade, bireyin doğasında var olan kalıcı dispozisyonlar (özellikler) olduğu varsayımına dayanır. Gordon Allport'un öncülük ettiği bu alanda, Raymond Cattell faktör analizi yöntemiyle özellikleri temel kaynak özellikler olarak ayrıştırırken, Hans Eysenck biyolojik temelli üçlü bir model (psikotisizm, dışadönüklük, nörotisizm) öne sürmüştür. Günümüzde en baskın ampirik paradigma ise Costa ve McCrae tarafından geliştirilen Beş Faktör Kuramı'dır (Açıkluk, Sorumluluk, Dışadönüklük, Uyumluluk, Nörotisizm). Bu yaklaşımda özellikler deterministlikten uzak, istatistiksel olasılıklar ve normal dağılım eğrileri çerçevesinde ele alınır.
Etimoloji
İngilizce 'trait' (Latince 'tractus' [çizgi, iz, karakter] kökünden türetilmiş olup karakteristik belirleyici iz anlamını taşır) ve 'theory' (Antik Yunanca 'theōria' [bakış, gözlem, tümevarımsal düşünce] sözcüğünden gelmektedir).
Karıştırmayın
Durumsalcılık (situationalism) ile karıştırılır; durumsalcılık davranışın içsel özelliklerden çok anlık çevresel etkenlerle belirlendiğini savunurken, özellik kuramı içsel sürekliliğe odaklanır. Ayrıca 'durum' (state) kavramından farklıdır; durum geçici bir duygu veya mod iken, özellik kalıcı bir eğilimdir.
Keşfetmeye Devam Edin
Faktör Analizi
Faktör Analizi
Factor Analysis
Gözlenen çok sayıda birbiriyle ilişkili değişkeni, aralarındaki ortak varyansı temel alarak daha az sayıda gizli ve soyut değişkene (faktöre) indirgeyen çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.
İncele
Kişilik Psikolojisi
Kişilik Psikolojisi
Personality Psychology
Bireylerin kendilerine özgü kalıcı düşünce, duygu ve davranış kalıplarını, bu yapıların gelişimini ve bireyler arası farklılıkları inceleyen psikoloji alt dalıdır.
İncele