Psişik Ölçütler
Criteria Of The Psychic
Tanım
Bir organizmanın bilinç sahibi olduğunu ya da sergilediği davranışın saf fizyolojik reflekslerden ziyade bilinçli bir süreçten kaynaklandığını güvenle saptamaya yarayan göstergeler seti.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında yeni bir tür omurgasız üzerinde çalışan bir etolog, canlının sadece çevresel kimyasallara otomatik bir osiloskop gibi tepki vermediğini; geçmiş deneyimlerine dayanarak uyarıcıyı ayırt ettiğini, davranışını yeni koşullara göre modifiye ettiğini ve aynı uyarıcıya karşı değişken reaksiyonlar sergilediğini gözlemlediğinde, Yerkes'in işlevsel psişik ölçütlerini karşılamış olur.
Derin Analiz
Karşılaştırmalı psikoloji ve zihin felsefesinin kesişim kümesinde yer alan bu kavram, davranışın salt mekanik bir uyarıcı-tepki zinciri ile mi yoksa mental temsiller ve öznel deneyim içeren bilinçli bir mekanizma ile mi üretildiğini ayırt etme sorununa ampirik bir çözüm arayışıdır. Robert M. Yerkes tarafından formüle edilen yapısal ölçütler (genel morfoloji, sinirsel organizasyon ve sinirsel özelleşme) ve işlevsel ölçütler (ayırt etme, tepkinin değiştirilebilirliği ve tepki değişkenliği), zihinsel evrimin filogenetik izini sürmede erken dönem proto-ölçütler sunar. Günümüz bilişsel bilimlerinde bu kriterler, yapay zeka bilinci, hayvan bilinci ve bitki nörobiyolojisi tartışmalarında hala metodolojik bir referans çerçevesi işlevi görür.
Etimoloji
Latince 'criterium' (ayırt etme aracı, ölçüt) + Yunanca 'psychikos' (ruha veya zihne ait, can) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Turing Testi veya zihin kuramı (theory of mind) testleri ile karıştırılabilir; ancak psişik ölçütler dışsal dilsel iletişim veya sosyal zekadan ziyade, herhangi bir organizmada genel bilinç varlığının temel biyofestasyonlarını saptamaya odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilinç
Conscious (cs)
Bir organizmanın içsel ve dışsal çevresine dair sahip olduğu öznel farkındalık hâli ve deneyimlerin zihinsel olarak yaşanması.
Karşılaştırmalı Psikoloji
Animal Psychology
İnsan dışı hayvan türlerinin davranışlarının hem kendi başlarına anlaşılması hem de insan davranışı ve bilişine ışık tutması amacıyla incelenmesini hedefleyen bilimsel alt disiplin.