Savunmacı Koşullanma
Defensive Conditioning
Tanım
Koşulsuz uyarıcının zararlı, rahatsız edici veya acı verici bir uyarıcı olduğu klasik koşullanma biçimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir farenin kafesine her mavi ışık yandığında hafif bir elektrik akımı verilmesi, farenin kısa süre içinde sadece mavi ışığı gördüğünde bile donma (freezing) tepkisi göstermesine yol açar. Bu durum, mavi ışığın savunmacı koşullanma yoluyla tehdit sinyali haline geldiğini kanıtlar.
Derin Analiz
Savunmacı koşullanma, organizmanın hayatta kalmasını ve tehditlerden kaçınmasını sağlayan temel bir evrimsel öğrenme mekanizmasıdır. Bu süreçte, nötr bir uyarıcı (örneğin bir ses veya ışık) organizma için potansiyel tehlike arz eden veya doğrudan bedensel bütünlüğe zarar veren bir koşulsuz uyarıcıyla (noksiöz uyarıcı) eşleştirilir. Nörofizyolojik düzeyde, bu tür bir koşullanma amigdalanın bazolateral ve merkez çekirdekleri arasında hızlı bir sinaptik plastisite (uzun süreli potansiyasyon - LTP) tetikler. Organizma, zararlı uyarıcıyı önceden tahmin etmeyi öğrenerek kaçma veya kaçınma davranışları geliştirir. Klinik psikolojide ve fobilerin gelişiminde, özellikle travmatik anıların ve anksiyete bozukluklarının kökenini açıklamada kritik bir modeldir.
Etimoloji
Latince 'defensivus' (savunmaya yönelik, koruyucu) ve İngilizce 'condition' (koşullandırmak, şartlandırmak; Latince 'conditio' [anlaşma, durum]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Edimsel koşullanma (operant conditioning) ile karıştırılabilir; savunmacı koşullanmada öğrenme, uyarıcılar arasındaki eşleşmeye dayalı klasik (pavlovyano) bir süreçtir, oysa edimsel koşullanma davranışın sonuçlarıyla şekillenir.
Keşfetmeye Devam Edin
Amigdala
Amygdala
Temporal lobun derinlerinde yer alan, limbik sistemin kritik bir bileşeni olup duygusal işleme, tehdit algısı ve korku koşullanmasında merkezi rol oynayan badem şeklindeki nükleer kompleks.
Kaçınma Öğrenmesi
Avoidance Learning
Organizmanın, olumsuz veya cezalandırıcı bir uyarıcıyla karşılaşmamak için belirli bir davranışı icra etmeyi öğrendiği operant koşullanma sürecidir.