Üstkuram
Metatheory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik araştırmacılardan oluşan bir heyetin, hem psikodinamik hem de nörobiyolojik yönelimli terapilerin etkililik çalışmalarını karşılaştırırken, her iki ekolün de insan zihnine dair benimsediği örtük ontolojik varsayımları (örn. mekanistik indirgemecilik vs. fenomenolojik bütüncüllük) masaya yatırması ve aralarındaki epistemolojik uçurumu analiz etmesi.
Derin Analiz
Bilim felsefesi ve bilişsel bilimlerde üstkuram, bilgi üretim süreçlerinin kendisine odaklanan bir üst-bilişsel analiz düzeyi sunar. Bir bilim dalındaki teorik formülasyonların doğrudan verilerle nasıl ilişkilendiğini değil, o teorileri üreten zihinsel modellerin, ontolojik kabullerin ve metodolojik taahhütlerin yapısını inceler. Örneğin, klinik psikolojide psikanalitik yönelim ile bilişsel-davranışçı yaklaşımın çatıştığı noktada, bu iki ekolün insan doğasına ve zihne bakış açılarındaki kökensel varsayımları değerlendiren çerçeve bir üstkuram işlevi görür. Bilim insanının kör noktalarını minimize etmesini ve kavramsal araçlarının sınır koşullarını fark etmesini sağlar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Hipotez (doğrulanabilir geçici önerme) ve ampirik teori (gözlemlerle test edilmiş açıklama sistemi) ile karıştırılır; üstkuram ise bu kuramların dayandığı mantıksal ve kavramsal zemini inceler.