Yapmacık Kişilik
As-if Personality
Tanım
Bireyin çevresine uyum sağlamış gibi davrandığı, ancak aslında yalnızca dışsal beklentileri taklit ettiği, otantik ve spontane bir benlik hissinden yoksun olduğu bir kişilik örüntüsüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Otuzlu yaşlarında bir danışan, iş yerindeki tüm meslektaşları tarafından 'kusursuz, her zaman nazik ve uyumlu' biri olarak tanımlanmaktadır. Ancak danışan seanslarda, hayatının hiçbir anında gerçek bir öfke, sevinç veya üzüntü hissetmediğini, sadece 'insanların o an nasıl tepki vermesini beklediğini tahmin edip' ona göre davrandığını ifade etmiştir. Çevresindekiler ağladığında o da ağlamakta, güldüğünde gülmektedir; fakat içeride tam bir duygusal donukluk ve kimliksizlik deneyimlemektedir.
Derin Analiz
Psikanalitik ve klinik psikoloji bağlamında yapmacık kişilik, bireyin içsel bir boşluk hissini maskelemek için geliştirdiği dışsal bir savunma mekanizmasıdır. Gerçek duygulanım ve içsel motivasyonların yerini, çevredeki insanlardan kopyalanan roller ve davranış kalıpları alır. Bu bireyler dışarıdan son derece normatif, kibar ve uyumlu görünürler; ancak derinlemesine incelendiğinde, yaşanan ilişkilerin yüzeysel olduğu, duygusal reaksiyonların ise bir 'oyun' veya 'reji' eseri gibi mekanik ve yapay kaldığı görülür. Helene Deutsch, bu yapının özellikle şizofreninin prodromal (psikotik belirtiler öncesi) evresindeki bireylerde veya derin kişilik organizasyonu bozukluklarında görüldüğünü belirtmiştir. Ego, dış dünyanın baskıları karşısında parçalanmamak için sahte bir uyum kabuğu üretir.
Etimoloji
İngilizce 'as if' (sanki, -miş gibi) zarf tümceciği ile Latince 'personalitas' (kişilik, şahsiyet) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; Helene Deutsch tarafından 1942 yılında literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Narsisistik kişilik bozukluğundaki sahte benlik (false self) ile karıştırılabilir; ancak narsisistik sahte benlik genellikle büyüklenmecilik ve hayranlık beklentisiyle beslenirken, yapmacık kişilikte temel motivasyon boşluğu gizlemek ve sosyal olarak 'görünmez' bir uyum sergilemektir.