Açıklayıcı Model
Explanatory Model
Tanım
Hastaların ve sağlık profesyonellerinin bir tıbbi durumu, onun nedenlerini, seyrini ve tedavi seçeneklerini anlamlandırma ve açıklama biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik bel ağrısı çeken bir hasta, bu durumu tamamen 'ruhsal stres ve cezalandırılma' olarak yorumlarken, ortopedi uzmanı durumu 'lomber disk hernisi' olarak kodlayabilir. Hekim yalnızca analjezik reçete ettiğinde hasta iyileşme görmez; zira açıklayıcı modeldeki bu ayrışma, hastanın psikoterapötik veya somatik odaklı alternatif müdahalelere yönelmesine neden olur.
Derin Analiz
Açıklayıcı model kavramı, tıbbi antropoloji ve klinik psikiyatri kesişiminde, bireylerin sağlık ve hastalık algısını şekillendiren bilişsel ve kültürel çerçeveleri inceler. Arthur Kleinman tarafından klinik pratik kazandırılan bu yaklaşım, hastanın ontolojik ve etiyolojik kabulleri ile klinisyenin biyomedikal paradigması arasındaki olası uyuşmazlıkları merkeze alır. Terapötik ittifakın sürdürülebilirliği, bu modellerin örtüşmesine veya ortak bir müzakere alanı yaratılmasına bağlıdır. Klinisyenin hastanın kültürel ve öznel anlatısını göz ardı etmesi, tedaviye uyumsuzluk (non-adherence) ve çatışma ile sonuçlanır.
Etimoloji
Latince 'explanare' [açıklamak, düzleştirmek, görünür kılmak] kökünden türetilen 'explanatory' ile Eski İngilizce kökenli 'model' [ölçek, kalıp, örnek] kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Sağlık inanç modeli (Health Belief Model) ile karıştırılır; sağlık inanç modeli bireyin belirli bir sağlık davranışını benimseme olasılığını genel algılar üzerinden incelerken, açıklayıcı model doğrudan spesifik bir hastalığın kökeni ve tedavisine dair özgül anlamları kapsar.