Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Alan Kuramı

Field Theory

Tanım

Bireyin davranışını, içsel dürtülerin izole bir ürünü olarak değil; kendisinin ve içinde bulunduğu psikolojik, sosyal ve fiziksel 'yaşam alanı'nın (life space) karşılıklı dinamik etkileşimleri bütünü olarak ele alan sistematik yaklaşım.

Örnek Vaka / Uygulama

Klinik pratikte, akşam ders çalışması gereken ancak aynı zamanda arkadaşlarıyla dışarı çıkmak isteyen bir öğrencinin kararsızlığı alan kuramı ile modellenir. Öğrenci için 'ders' negatif valensli bir engel, 'sosyal buluşma' ise pozitif valensli bir çekim merkezidir. Bu iki zıt vektörün çakıştığı yaşam alanında öğrencinin yaşadığı içsel çatışma, Lewin'in yaklaşımıyla topolojik vektörler aracılığıyla haritalandırılır.

Derin Analiz

Kurt Lewin tarafından Gestalt psikolojisinin ilkeleri temel alınarak geliştirilen alan kuramı, insan davranışını topolojik ve vektörel bir düzlemde inceler. Kurama göre her anki davranış ($B$), bireyin kişiliği ($P$) ile o anki çevresinin ($E$) bir fonksiyonudur: $B = f(P, E)$. 'Yaşam alanı' adı verilen bu psikolojik alan, bireyin algıladığı tüm geçmiş deneyimleri, bugünkü arzuları, sosyal bağları ve fiziksel çevreyi kapsar. Alan içerisindeki her nesne veya durum, birey için itici (negatif valens) veya çekici (pozitif valens) birer vektörel güç barındırır. Bu dinamik denge (homeostazi) bozulduğunda gerginlik (tension) ortaya çıkar ve birey bu gerginliği azaltmak için alanda bir yer değiştirme veya yeniden yapılanma sürecine girer.

Etimoloji

Almanca 'Feldtheorie' kavramından ve Latince 'campus/field' (açık alan, arazi) kökünden türetilmiştir; fizik bilimindeki elektromanyetik alan kavramının psikolojiye metodolojik uyarlamasıdır.

Karıştırmayın

Bilişsel davranışçı yaklaşım (kişinin içsel bilişsel şemalarına ve inançlarına odaklanırken, alan kuramı anlık bütünsel çevre-birey etkileşimine ve vektörel güçlere odaklanır) ve klasik fiziksel alan teorileri (fizikte nesnel enerji alanlarını incelerken, psikolojideki alan öznel olarak algılanan yaşam alanıdır).