Amfetamin Kaynaklı Psikotik Bozukluk
Amphetamine-induced Psychotic Disorder
Tanım
Amfetamin veya benzeri maddelerin doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı olarak ortaya çıkan, özellikle paranoid sanrılarla karakterize klinik tablo.
Örnek Vaka / Uygulama
32 yaşında bir erkek birey, uzun süreli yüksek doz amfetamin kullanımı sonrasında komşularının kendisini öldürmek için evine gizli kameralar yerleştirdiğine dair sarsılmaz bir inanç geliştirmiştir. Madde kullanımı kesildikten altı hafta sonra bile bu paranoid sanrılar devam etmiş ve hastanın işlevselliği ciddi ölçüde bozulmuştur.
Derin Analiz
Bu bozukluk, merkezi sinir sistemindeki dopaminerjik aşırı uyarılmanın sonucunda mezolimbik yolda gelişen nörokimyasal disregülasyon ile karakterizedir. Amfetaminler, presinaptik sinaptik aralığa yoğun katekolamin salınımını tetikler ve geri alımını (reuptake) bloke eder. Klinik olarak şizofreniden ayırt edilmesi güç olabilen persecutory (takip edilme/zarar görme) sanrılar ve işitsel/görsel hallüsinasyonlar izlenebilir. DSM-5 kriterlerine göre, madde alımını takiben bir ay içinde gelişen ve yoksunluk sonrasında dahi haftalarca veya aylarca kalıcılık gösterebilen psikotik semptomlar bütünüdür.
Etimoloji
İngilizce 'amphetamine' (alpha-methylphenethylamine kimyasal bileşiğinin kısaltması) + Latince 'inductus' (sevketmek, yol açmak) ve Yunanca 'psyche' (ruh, zihin) ile '-ikos' (ile ilgili) eklerinin birleşiminden oluşan türemiş bir klinik terimdir.
Karıştırmayın
Şizofreni (kronik ve gelişimsel bir seyir izler; amfetamin psikozu ise doğrudan madde maruziyetiyle tetiklenir), Paranoid Kişilik Bozukluğu (madde etkisinden bağımsız, kalıcı ve yaygın bir şüpheci örüntüdür).